10 Şubat’ta Dünya ‘Bakliyat Günü’nü Kutlayacak

Ana Sayfa » Güncel » Masumları faşizme götüren maceralar veya Jones deneyinin hatırlattıkları... Abdullah Ayan yazdı

Masumları faşizme götüren maceralar veya Jones deneyinin hatırlattıkları... Abdullah Ayan yazdı

Jones deneyi ve kitlelerin faşizme yatkınlık tehlikesi...

 
 
Masumları faşizme götüren maceralar veya Jones deneyinin hatırlattıkları... Abdullah Ayan yazdı

Palo Alto San Francisco körfezinde 65 bin nüfuslu bir beldenin adı.

Son yıllarda Silikon Vadisi şirketlerine ev sahipliğiyle tanınıyor ama anlatacaklarımız son yıllardaki bilişimle ilgili gelişmeler değil, 1967’ de Palo Alto’ daki Cubberley lisesinde yaşanan bir deney…

Sonradan tüm dünyanın ilgisini çekecek deneyin kahramanı Ron Jones adlı öğretmen…

Deney tarih dersi kapsamında gerçekleştirilir. “Nazi Almanya’sından esinlenerek gerçekleştirilen deneyle öğretmen Jones demokratik toplumların dahi faşizme meyilli olduklarını ispat etmeyi amaçlamaktadır.

Jones deney kapsamında bir kaç basit kural getirir sınıfına: Ders zili çalmasıyla birlikte öğrenciler yayılarak sınıfa girme alışkanlıklarından vazgeçip, 30 saniyede sıralarına oturacak, parmak kaldırıp söz almadan ve ayağa kalkmadan konuşmayacaklardır. Söz alan ise söyleyeceklerini üç beş kelimeyi geçmeyecek cümleyle özetleyecek, her konuşmayı “Bay Jones” diye bitirecektir.

İkinci gün Jones mevcut sınıfın özel olduğunu, diğer sınıflardan ayırdığını belirtir ve öğrencilerini disiplinin sağlanmasından sorumlu kılarak her birine özel misyon yükler.

Aslında Jones, sınıfını laboratuvara çevirip Nazi ortamına dönüştürmeyi amaçlamakta ve öğrencilerin bu ortamın ne denli tesiri altına gireceklerini yaşayarak görmelerini istemektedir. Bu amaçla, dersin işleniş şeklini radikal biçimde değiştirir. Örneğin kendisi sınıftan içeri girdiğinde herkes ayağa kalkacak, ders işlenirken dik oturulacak, konuşmak isteyen öğrenciler, söz istemeden ve ayağa kalkmadan konuşmayacaklardır.

Jones, bu otoriter yapıyı grup aidiyeti, lider kültü ve tek tipleştirme ile de destekler. Grup için bir isim belirler ve logo seçer. Disiplin, birlik ve güç eksenli kavramları öğrencilerine benimsetmeye başlar. O güne kadar okula sivil kıyafetlerle gelen öğrencilere, üniforma niyetine ve kara gömlekli Nazi gençlerine nazire yaparcasına beyaz gömlek giyme zorunluluğu getirirken, gruptakiler birbirlerini Nazi selamıyla selamlamaya başlar. Disiplin kuralları tavizsiz uygulanır, muhbir ajanlıkla görevlendirilen üç öğrenci, heyecanla gizli polis rolünü gönüllü olarak üstlenir ve kuralları ihlal edenleri Lider Jones' a jurnallemeye başlar.

Üç günün sonunda ortaya çıkan tablo inanılmazdır:

Öğrenciler özgürlüklerine gem vuran dayatmalara direneceklerine itirazsız benimserler. Deney kısa süre içerisinde bir sosyal harekete dönüşür. 30 kişiyle başlayan sınıfın mevcudu ikinci gün 43’e, üçüncü gün sonunda yeni katılımlarla 200' e ulaşır. Asıl etkileyici olan ise, bir oyunla ve şaka gibi başlayan bu yeni sınıf ortamının mizansenden ibaret olduğunun kısa sürede unutulması ve kurgunun yerine hakim olan davranışların zihinleri esir almasıdır. Örneğin, Lider Jones deney kapsamında, uygulattığı ‘otoriter yapıyı’ sorgulayan üç öğrenciyi dersten atıp bir daha sınıfa girmelerini yasakladığında tepki göstereceklerine inandığı diğer öğrencilerin kılı kıpırdamadığını şaşkınlıkla gözler. Dahası, polislikle görevlendirilmeyen pek çok öğrenci, gönüllü olarak ispiyonlama işine soyunarak arkadaşlarını Lider gördükleri Jones'a ihbar etmeye başlarlar.

Ron Jones, deneyin kontrolden çıktığını görüp beşinci gün öğrencilere onları manipüle ettiğini açıklar ve bütün bu uygulamalara bakarak Nazi Almanya'sında yaşananların nasıl mümkün olabildiğini anlamaya çalışmalarını ister. Çünkü yaşanan deneyin etkileri inanılır gibi değildir. Tüm öğrenciler, kısa zaman içinde bir lider bularak ona bağlanmış, üniformayı severek giymiş, gücü ve disiplini yüceltmiş ve seçkin bir grup inşa edebileceklerine yürekten inanmışlardır. Daha da önemlisi şemsiye altında toplanan Grup, bir aidiyet yaratıp bağlılık yemini etmiş, grubun kurallarına uymayanlar susturulduğunda ve o ‘ayrık otları’ farklı haksızlıklara uğratıldıklarında sessiz kalmayı seçmişlerdir.

Jones, öğrencilerin projeyi gereğinden fazla benimsediklerini, disiplin kurallarına görülmemiş bir liyakatle bağlandıklarını fark edip te, olayların kontrolden çıkacağını sezerek deneyi durdurmaya kalktığında asıl zorluğu görür. Öğrencilerine faşizmi ders anlatarak değil pratikte göstermek için yaptığı deneyin parçası olduğuna ikna etmesi ancak bir Nazi belgeseli izletmesiyle mümkün olur.

Çocukların olayı velilerine söylemesinden sonra gerçekleşenler ilginçtir: Gelişmeyi duyan bir haham velilerin kaygılarını iletmek için Jones’u aramış, Jones’ un anlattıklarını dinledikten sonra sonra haham velilerin kaygılarını giderme işini üstleneceği sözünü verir.

Ya sonra?

Sonrasında Jones çalıştığı okuldan kovulur ama kovulma gerekçesinin bu deney olduğu resmen açıklanmaz.

Deney daha sonra televizyon dizilerine, Almanya’ da çevrilen bir film senaryosuna ilham vermekle kalmamış, Dalga ismiyle kitaplaştırılarak acımasız deney sonuçlarının kulaklara küpe olmasına çalışılmıştır.

İşte o kitapta ortaya çıkan gerçekler aslında pek çok ülkede tanık olduğumuz siyasi deneyimleri de “ben bu filmi izlemiştim” jargonuyla çağrıştırıyor.

Bir grup lise öğrencisinin farkına varmadan, eşit öğrenci olma hayalinin nasıl faşizan bir dalgaya dönüşebileceğini ortaya koyan çarpıcı bir deneydir bu.

Lise öğrencilerinin aynı Hitler gençliği gibi güçlü ve disiplinli bir kişi karşısında kısa sürede nasıl değiştikleri ve gruplarına nasıl bağlandıkları Dalga isimli kitapta çarpıcı biçimde anlatılmakta.

Sınıfta deney yapmaya karar verene kadar rahat kıyafetlerle okula gelen bay Ross ( Ross aslında deneyi gerçekleştiren Jones’ u temsil etmektedir) deney günü takım elbise giyiyor ve öğrencilerine sorularına cevap vermeden önce “Bay Ross” demeleri gerektiğini söylüyor. Öğrencilerine disiplinin önemini, cevap verirken nasıl ayağa kalkacaklarını gösteriyor ve kısa bir süre sonra sloganları haline gelecek kısacık cümleleri ezberletmeye, hap niyetine yutturmaya başlıyor: “Disiplin aracılığıyla güç” ve “Toplum aracılığıyla güç” zihinlerine kazıdığı cümlelerden ikisi.

Esasında bir gençlik romanı olarak görünen Dalga pek çok açıdan toplumların demokrasi vaadiyle gelip, faşist uygulamaları dayatan hükümetlere boyun eğdiklerini de oldukça iyi gösteriyor. Güçlü bir lider figürünün altında birleşen gençler kısa süre sonra ne öğretmenlerinin ne de yarattıkları dalga hareketinin sorgulanmasına tahammül ediyorlar.

 

İşin ilginç yanı, Dalga’nın tehlikesini öğrencilere ve velilere anlatanın okul gazetesi olması. Doğal olarak dalga hakkında olumsuz bir sayı hazırlanması grup üyelerinin hoşuna gitmiyor ve buna bir son verilmesi gerektiği düşünülüyor.

Aslında Jones deneyi 1967’de gerçekleştirilmişti. Ve günümüz gençliğinin neredeyse tamamı Nazi Almanyası’nda yaşananları pek bilmiyor, üstelik bu konuda duyarlılık da giderek azalıyor. Yaşananların benzerlerinin olmaması için gereken toplumsal refleks ise son ekonomik krizlerden gördüğümüz kadarıyla geri kalmışlar bir yana, demokraside vardıkları doruklarla övünen ülkeler için bile hayli zor.

Jones deneyini romanlaştıran Strasser’in kitabında anlattığı faşist dalgaya karşı en etkili muhalefeti okulda bir avuç öğrencinin yayınladığı gazetenin üstlendiğini görmek elbette hikâyenin en olumlu yanı.

Jones deneyi ışığında kaleme alınan Dalga romanı ve romandan esinlenerek çevrilen Welle isimli filmden çıkarılacak ders aslında basit; öğrencilerin popüler olmak için yarıştığı bir okulda başlarda herkesin özgür olduğu bir düzen hayal edilirken süreç beklentinin aksine çok acı bir yöne evrilebiliyor.

Bizden ırak, bazı ülkelerde yıllarca ezilmiş vatandaşların ekonomik kalkınma ile yeniden söz söyler konuma gelmesi, dışlandıkları dış çevreden merkeze yürümeye başlamalarıyla ortaya çıkan olumlu tablo bir süre sonra kendilerini daha iyi bir geleceğe taşıyacaklarına inandıkları liderin peşine düşmeleriyle çıkmaz sokaklara sapabilir, deneyden anlaşılacağı gibi sapıyor da zaten.

Hitler, Musolloni, Franko ve diğerleri… Mr. Jones’ un öğrencilerine yaşattığı deney, tarihteki örnekleri ve sonuçlarını bilen birinin gözler önüne serdiği çarpıcı bir tablodur ve özetle şunu anlatır aslında; Örgütlenen grubu oluşturanlar bir süre sonra disiplin içinde hareket etmeyi ve liderin söylediği her şeyi tartışmasız doğru kabul edip itaatla boyun eğmeyi tek doğru gerçek olarak benimseyebiliyor.

Bu itaat sonrası çorap söküğü gibi geliyor:

Kötüsü bir yana iyi niyetli liderler bile zaman içinde gücün çekiciliğine kapılır, liderliği bırakması gereken yerde, yüklendiği misyonun neredeyse kutsallığına inanarak, grubun çıkarının aslında kendi çıkarı olduğuna, ne yapıyorsa aslında ardına düşen sürüsü adına yaptığını düşünmektedir artık. Sürü ve çoban fenomeninde de çoban hep sürüsünü kurtarmaya çalışan, sürü yanlış yollarda ve yanlış ellerde telef olsa da çobanın asla yanlış yaptığına inanmadığı bir tablo…

Ne zamana kadar?

İnsanlar taptıkları liderlerin kendilerini daha iyiye götürmediğini görecekleri ana kadar.

İşte o yıkıcı durakta liderliğinizi beş yaşındaki çocuklar bile sorgulamaya, “kral çıplak” diye bağırmaya başlarlar ki, bu gerçekten bittiğinizin resmidir…

Abdullah Ayan

 

 
5 Ocak 2015 Pazartesi 09:00
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Toroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele AlındıGüzel Konuşma ve Diksiyon
MTSO’ya teşekkür belgesiMenderes Gönüllü Evi, Mezitli'nin Filizleri ailesine katıldıMiniklerden Büyük Nağmeler
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Get our toolbar!
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:38
  • Güneş05:33
  • Öğlen12:58
  • İkindi16:48
  • Akşam20:04
  • Yatsı21:43
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Akhisar Bld.
0
0
0
0
0
2
Antalyaspor
0
0
0
0
0
3
Konyaspor
0
0
0
0
0
4
Alanyaspor
0
0
0
0
0
5
Beşiktaş
0
0
0
0
0
6
Bursaspor
0
0
0
0
0
7
Evkur Yeni Malatyaspor
0
0
0
0
0
8
Fenerbahçe
0
0
0
0
0
9
Galatasaray
0
0
0
0
0
10
Gençlerbirliği
0
0
0
0
0
11
Göztepe
0
0
0
0
0
12
K.D.Ç. Karabük
0
0
0
0
0
13
Kasımpaşa
0
0
0
0
0
14
Kayserispor
0
0
0
0
0
15
Başakşehir
0
0
0
0
0
16
Osmanlıspor FK
0
0
0
0
0
17
Sivasspor
0
0
0
0
0
18
Trabzonspor
0
0
0
0
0
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1784 - Erzincan'da meydana gelen depremde 5 bin kişi hayatını kaybetti.
1821 - Mora İsyanı sırasında Monevasia şehrini ele geçiren Yunanlılar 3.000 Türk'ü katlettiler.
1829 - William Austin Burt, daktilonun ilk hali olan tipografı buldu.
1888 - Enternasyonal marşı, ilk kez Fransa'nın Lille kentinde işçiler tarafından söylendi.
1894 - Japon güçleriSeul kraliyet sarayını işgal etti ve Kore kralını tahttan indirdi.
1903 - Ford şirketi, ürettiği ilk arabanın satışını yaptı.
1908 - II. Meşrutiyet'in ilanı.
1911 - İstanbul'da, Aksaray Yeşiltulumba'da çıkan büyük yangında yaklaşık 300 ev hasar gördü.
1919 - Erzurum Kongresi yapıldı.
1919 - Mimar Muzaffer Bey'in eseri olan Hürriyeti Ebediye tepesi açıldı.
1929 - İtalya'da faşist hükümet, yabancı sözcüklerin kullanımını yasakladı.
1932 - Alman mimar Hermann Jansen'in hazırladığı Ankara Planı onaylandı.
1939 - Hatay anavatana katıldı.
1951 - Paris Antlaşması (1951) yürürlüğe girdi.
1952 - Mısır'da Cemal Abdül Nasır liderliğindeki Hür Subaylar Hareketi Kral Faruk'u devirdi ve monarşiye son verdi.
1960 - Türk Edebiyatçılar Birliği olağanüstü [toplantı] yaptı. Toplantıda Peyami Safa, Samet Ağaoğlu ve Faruk Nafız Çamlıbel, 27 Mayıstan önce baskı rejimi taraftarı oldukları gerekçesiyle birlikten çıkarıldılar.
1961 - Nikaragua'da Sandinista Milli Özgürlük Cephesi (FSLN) kuruldu.
1963 - Fransa nükleer denemeleri sınırlandırmak üzere Moskova'da yapılan "Deneme Yasaklama Antlaşması"na katılmayı reddeder.
1967 - Detroit, Michigan'da ABD tarihinin en kanlı ayaklanmalarından biri başladı. Olaylar sona erdiğinde, geride 43 ölü, 342 yaralı ve yaklaşık 1400 yanmış bina kaldı.
1974 - Kıbrıs'ta üç günlük harekatta 57 şehit, 184 yaralı ve 242 kayıp verildi.
1976 - Sismik-1 araştırma gemisi (Hora), İstinye Tersanesi'nden törenle Ege'ye açıldı.
1983 - Sri Lanka'daki Budist çoğunluk, yaklaşık 3.000 Tamili katletti. 400.000 civarında Tamil komşu ülkelere kaçtı. Olay Sri Lanka tarihine Kara Temmuz olarak geçti.
1986 - Prens Andrew ile Sarah Ferguson evlendiler.
1995 - Hale-Bopp kuyrukluyıldızının keşfi.
1996 - Aydın İdare Mahkemesi, Gökova, Yeniköy ve Yatağan termik santrallerinin çevreye zarar verdiği gerekçesiyle faaliyetlerinin durdurulması istemini kabul etti.
2000 - Yasemin Dalkılıç, sualtı sporları limitsiz dalışta 120, limitli değişken ağırlıkla serbest dalışta ise 100 metre ile iki dünya rekoru kırdı.
2005 - Mısır'ın Şarm el Şeyh kentinin üç ayrı noktasında patlayan bombalar 88 kişinin ölümüne yol açtı.
 
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
20.07.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu020327515354
 
On Numara
17.07.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu02060708141622232526273550515661656869737478
 
Sayısal Loto
22.07.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu011314192930
 
Şans Topu
19.07.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu082224283006
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji