Başkanlardan Mersin Uluslararası Narenciye Festivaline Destek

Ana Sayfa » Güncel » Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

1935 Mersin kent planı ve Jansen'in gözüyle o günlerin Mersini...

 
 
Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

Mersin’in ilk şehir planının müellifi Prof Jansen’ i ve Jansen’ in o döneme ait kente özgü gözlemlerini (1935-1938 tarihleri arası) ele almaya çalıştığım ve epeyi emek verdiğim bu araştırmayı en azından kendi adıma özel kılan birkaç neden var.

-Jansen döneminin önemli mimarlarından biridir ve planla ilgili hazırlıkları sürdürdüğü çalışmalarında edindiği gözlemler Mersin’in geçmişten günümüze uzanan ve bir kent için hayli kısa sayılacak tarihine şaşırtıcı oranda ışık tutacak detaylar içermekte.

-Jansen dünya genelinde çok farklı gelişmelerin ve ayak sesleri yanı başımızda duyulmaya başlanan 2. Dünya savaşının yaklaşmakta olduğu dönemin olağanüstü koşullarını da göz önünde bulundurarak kent yerleşiminin nasıl tehlikelere açık olduğu uyarısında bulunuyor ama bununla yetinmiyor.

Aynı koşulların ışığında nasıl bir Mersin hayal ettiğini anlatırken, kentin o günkü durumuna eleştiriler getirmeye ve duyarlı bir Mimar gözüyle aslında gelecekte Mersin’i bekleyen tehdit ve tehlikelere de dikkat çekmeye çalışmakta…

Jansen’in hazırladığı Mersin ve Tarsus planlarını en azından özü itibariyle koruyarak, günümüz Türkçesiyle ve anlaşılır bir dille kaleme alırken, okurun plan doğrultusunda o günlerden bugüne uzanan zaman tünelinde dolaşması, geçmişe özlem duyanların hayallerini süsleyen o sisler bulvarıyla, günümüz gerçekleri arasında yolculuğa çıkmalarına yardımcı olmaya çalışacağım.

Prof. Hermann Jansen Almanya’nın Avusturya sınırındaki küçük Aachen kentinde 1869 yılında doğmuştur. (Şinasi Develi ‘Dünden Bugüne Mersin’ kitabında Jansen’den bahsederken Avusturyalı olduğu iddiasını dile getirmektedir ama Jansen Almanya sınırları içinde yer alan ve Belçika ile Hollanda sınırlarına yakın Aachen’ de doğmuş, Türkiye deneyiminin ardından Berlin Üniversitesinde ömrünün sonuna kadar çalışarak 1945 yılında burada hayata gözlerini yummuştur. Almanca biyografisinden de anlaşılacağı gibi yaşamının hiçbir kesitinde Avusturya ile ilişkisi olmamıştır*)

Jansen 1928 yılında Atatürk’ün emriyle düzenlenen Ankara imar planının yapılması hakkındaki ihaleyi kazanarak Türkiye’ ye gelir. Üzerinde çalıştığı planı 1932’de tamamlar. (1928’de gelmiş olması, Nazi baskısından kaçtığı veya bazı komplo teorisyenlerinin ortaya attığı haliyle onu “Nazilerin içimize soktuğu” iddialarını çürütmektedir). Plana göre yeni Ankara eski şehir Angora üzerinde değil, Yenişehir olarak adlandırılan ve Kızılay’dan Kavaklıdere-Çankaya eksenine doğru yapılandırılacak yeni kent üzerinde kurulması sağlanacaktır.

Jansen’in bu planını, statükocu tek parti döneminin yönetimlerine ve siyasetçilerine kabul ettirmesi kolay olmaz. 1929-1945 yılları arasındaki 18 yıl boyunca Ankara Vali ve Belediye Başkanlığını sürdüren Nevzat Tandoğan’ la kentin hangi yöne doğru gelişeceği gibi temel noktalarda ciddi görüş ayrılıkları yaşar.

Dediği dedik Tandoğan, Jansen’in yapmakta olduğu planı “Ben Malatya dağlarından yol geçirmiş adamım, işimi bir ecnebiden mi öğreneceğim?” tepkisini verirken yalnız değildir. Çankaya ve çevresindeki arazileri ucuza kapatmış bazı tek parti ileri gelenlerinin rant değerlendirme kaygısı da önemli rol oynar, planının gelişme ekseniyle ilgili tartışmalarda. Gerçekten de Tandoğan ile Jansen arasındaki kavganın asıl nedeni bir süre sonra daha iyi anlaşılacaktır. (Şehrin gelişme yönünü belirlemeye çalışan Jansen’in aslında Dikmen’i uygun bulurken çoğu parlamentoya girmiş CHP’ lilerin kapattığı arazilerin Kavaklıdere-Çankaya güzergâhı üzerinde olması nedeniyle Tandoğan üzerinden kendisine baskı uyguladıkları bugün bile sıkça dile getirilen bir iddiadır)

O günlere ve yaşanan tartışmalara ışık tutacak bir başka anekdot ile Jansen ile Atatürk arasında geçen bir konuşmadır.

İhaleyi kazanmasının ardından Ankara’ya gelen ve Çankaya köşkündeki sofraya davet edilme şerefine nail olan Şehircilik uzmanı Jansen, Mustafa Kemal’e can alıcı ve sofrada yer alan bazı isimlerin keyfini kaçıracak soruyu sorar:

-Ben bu planı arzunuz doğrultusunda en kısa zamanda hazırlayıp, takdim edeceğim. Ama merak ediyorum; “Sizin böyle bir planı uygulama iradeniz var mı?”

Mustafa Kemal biraz da kızgın cevap verir:

-Saltanatı yıkıp bunca devrimi yapacak cesaretimiz olacak ta, şehir planını mı uygulamayacağız?

Deneyimli Alman o soruyu boşuna sormamaktadır ve ne yazık ki geçen zaman Mustafa Kemâl’i değil, Jansen’i haklı çıkarır. Kendisi planı söz verdiği sürede tamamlayıp teslim eder, ama iş kağıt üzerindeki teorik çizimden pratiğe geçtiğinde ciddi sıkıntılar yaşanır.

Ankara planıyla ilgili uygulamalar hakkındaki görüşlerini soranlara Jansen’ in “artık imzamı silebilirsiniz” dediği anlatılacaktır kulaktan kulağa…

Gelelim Hermann Jansen’i Ankara’nın ardından Adana-Tarsus-Mersin planını yapmak üzere bölgeye taşıyan gelişmelere…

*Hermann Jansen’ in özet biyografisi:

28 Mayıs 1869 Aachen, Almanya doğumlu Hermann Jansen, Aachen Teknik Yüksekokulunda mimarlık eğitimi aldı.

Ağırlıklı olarak serbest şehir planlamacısı olarak çalıştı. Bu arada “Der Baumeister” adlı mimarlık dergisinin yayıncılarından biri oldu. Aralarında Berlin, Köln ve Nürnberg’in de bulunduğu çok sayıda Alman şehri için genel ya da kısmi imar planları hazırladı. Hermann Jansen; ek iş olarak Prusya Sanatlar Akademisinde çalıştı, Prusya Kamu İşleri Bakanlığında Şehircilik Danışma Kurulunda faaliyet gösterdi ve Berlin Mimarlar Derneği ve Alman Mimarlar Birliği üyesiydi. Ayrıca Berlin-Charlottenburg Teknik Yüksekokulunda şehircilik alanında onursal profesör olarak da çalıştı.

1908 yılında başlatılan Berlin’in şehircilik gelişimi konulu bir yarışmada Hermann Jansen, 1910’da iki birincilik ödülünden birini kazandı. Jansen’in hayata geçirilen fikirleri bugün bile Berlin şehrinin siluetinde bulunabiliyor, örneğin Berlin-Dahlem’de. Jansen uluslararası alanda da örneğin Madrid’in şehir planlamasıyla ve 1928’de Türk hükümeti tarafından açılan, yeni başkent Ankara’nın tasarımı konulu uluslararası yarışmayı kazanarak adını duyurdu. Hermann Jansen, Türkiye’de faaliyet gösteren ilk yabancı şehir planlamacısı olarak Ankara’nın yanında birçok başka Türk şehrinin de görüntüsüne belirleyici bir şekilde damgasını vurdu. Kendisine özel olarak verilen kent planlarını 1932’ ye kadar sürdürdü. O tarihten sonra yükselen Nazi dalgası nedeniyle uzunca süre ülkesine dönmek istemedi ve 1938 yılına kadar Türkiye’de kaldı. Ancak yaşlanmıştı ve son günlerini doğduğu topraklarda yaşamak istiyordu. Hermann Jansen 20 Şubat 1945 tarihinde Berlin, Almanya’da vefat etti.

(Goethe Enstitüsünce yayınlanan biyografiden tarafımca özetlenmiştir)

 

Abdullah Ayan

 
8 Ağustos 2016 Pazartesi 08:58
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Güneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele AlındıGüzel Konuşma ve Diksiyon
MTSO’ya teşekkür belgesiMenderes Gönüllü Evi, Mezitli'nin Filizleri ailesine katıldıMiniklerden Büyük Nağmeler Mezitli’de 26. Jakaranda koruluğu açıldı Çalgı Çengi’nin Ünlü Oyuncuları Forum Mersin’de Hayranlarıyla Buluşuyor
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Get our toolbar!
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:59
  • Güneş05:44
  • Öğlen12:49
  • İkindi16:35
  • Akşam19:35
  • Yatsı21:08
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Beşiktaş
28
19
7
2
64
2
Başakşehir
28
16
9
3
57
3
Fenerbahçe
28
15
8
5
53
4
Galatasaray
28
15
4
9
49
5
Trabzonspor
28
14
5
9
47
6
Antalyaspor
28
12
7
9
43
7
Gençlerbirliği
28
10
9
9
39
8
Konyaspor
28
10
9
9
39
9
Osmanlıspor FK
28
9
10
9
37
10
Kasımpaşa
28
10
7
11
37
11
K.D.Ç. Karabük
28
10
5
13
35
12
Bursaspor
28
10
5
13
35
13
Alanyaspor
28
10
4
14
34
14
Akhisar Bld.
28
9
6
13
33
15
Kayserispor
28
7
6
15
27
16
Gaziantepspor
28
7
4
17
25
17
Ç. Rizespor
28
6
6
16
24
18
Adanaspor
28
5
5
18
20
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1915 - "Hilal-i Ahmer Cemiyeti"nin adı Kızılay olarak değiştirildi.
1915 - Birinci Kirte Muhaberesi başladı.
1916 - Kutülamare bölgesinde 5 aydır kuşatma altında bulunan İngiliz birlikleri teslim oldular.
1920 - İstanbul Hükümeti Anadolu'da saltanatı devam ettirmek amacıyla Anadolu Fevkalade Müfettiş-i Umumiliği'ni yayınladı.
1920 - Azerbaycan Sovyetler Birliği'ne katıldı (1991'de tekrar bağımsızlığına kavuşacaktır)
1936 - Mısır'da Kral Fuad'ın beklenmeyen ölümü üzerine 16 yaşındaki Prens Faruk kral oldu.
1945 - İtalyan diktatör Benito Mussolini ve metresi Clara Petacci yılında kurşuna dizildi.
1947 - Thor Heyerdahl ve beş kişilik mürettebatı, Kon-Tiki adlı tekneyle Peru'dan yola çıktı. Amaçları çok önceleri Peruluların Polinezya'ya yerleşmiş olduklarını kanıtlamaktı.
1950 - Nightingale Hemşire Koleji İstanbul'da açıldı.
1960 - İstanbul Üniversitesi'nde çıkan olaylarda, Orman Fakültesi öğrencisi Turan Emeksiz öldü. İstanbul ve Ankara'da sıkıyönetim ilan edildi.
1963 - Topraksız köylüler Adana'da yürüyüş yaptı.
1967 - Expo '67 fuarı Kanada'nın Montreal kentinde halkın ziyaretine açıldı.
1975 - CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, Erzincan'da taşlı ve silahlı saldırıya uğradı.
1979 - Sovyetler Birliği'nin ilk uçak gemisi 'Kiev 28' İstanbul Boğazı'ndan geçti.
1980 - Abdi İpekçi'nin katil zanlısı Mehmet Ali Ağca, İstanbul'daki yargılamada gıyabında idama mahkum edildi.
1984 - Türkiye'nin Tahran Büyükelçiliği Sekreteri Şadiye Yönder'in eşi, İran ile Türkiye arasında ticaret yapan işadamı Işık Yönder, terör örgütü ASALA militanı tarafından öldürüldü.
1988 - Ermeni terör örgütü ASALA'nın kurucusu Agop Agopyan, Atina'da kimliği belirlenemeyen iki kişi tarafından öldürüldü.
1993 - İstanbul'daki Ümraniye çöplüğü, biriken metan gazı yüzünden patladı: 39 kişi öldü.
1996 - Avustralya, Port Arthur katliamı. 35 kişi yaşamını yitirdi.
2001 - Milyoner Dennis Tito dünyanın ilk uzay turisti oldu.
2003 - Kıbrıs Cumhuriyeti ile serbest geçişler çerçevesinde 25 binden fazla Rum Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne geçti.
2008 - Çin Halk Cumhuriyeti'nin doğusundaki Şandong bölgesinin Zibo şehrinde bir yolcu treni raydan çıkarak başka bir trene çarptı; 70 kişi öldü, 420 kişi yaralandı .
 
Arşiv
 
Süper Loto
27.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu040618253437
 
On Numara
24.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu02030405080912171819202327333642525666686974
 
Sayısal Loto
22.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu051825283841
 
Şans Topu
26.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu071014181910
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji