7. Atıf Yılmaz Kısa Film Festivali görkemli bir galayla kapanış yaptı

Ana Sayfa » Güncel » Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

1935 Mersin kent planı ve Jansen'in gözüyle o günlerin Mersini...

 
 
Mersin şehir planı ve Jansen (1)... Abdullah Ayan yazdı

Mersin’in ilk şehir planının müellifi Prof Jansen’ i ve Jansen’ in o döneme ait kente özgü gözlemlerini (1935-1938 tarihleri arası) ele almaya çalıştığım ve epeyi emek verdiğim bu araştırmayı en azından kendi adıma özel kılan birkaç neden var.

-Jansen döneminin önemli mimarlarından biridir ve planla ilgili hazırlıkları sürdürdüğü çalışmalarında edindiği gözlemler Mersin’in geçmişten günümüze uzanan ve bir kent için hayli kısa sayılacak tarihine şaşırtıcı oranda ışık tutacak detaylar içermekte.

-Jansen dünya genelinde çok farklı gelişmelerin ve ayak sesleri yanı başımızda duyulmaya başlanan 2. Dünya savaşının yaklaşmakta olduğu dönemin olağanüstü koşullarını da göz önünde bulundurarak kent yerleşiminin nasıl tehlikelere açık olduğu uyarısında bulunuyor ama bununla yetinmiyor.

Aynı koşulların ışığında nasıl bir Mersin hayal ettiğini anlatırken, kentin o günkü durumuna eleştiriler getirmeye ve duyarlı bir Mimar gözüyle aslında gelecekte Mersin’i bekleyen tehdit ve tehlikelere de dikkat çekmeye çalışmakta…

Jansen’in hazırladığı Mersin ve Tarsus planlarını en azından özü itibariyle koruyarak, günümüz Türkçesiyle ve anlaşılır bir dille kaleme alırken, okurun plan doğrultusunda o günlerden bugüne uzanan zaman tünelinde dolaşması, geçmişe özlem duyanların hayallerini süsleyen o sisler bulvarıyla, günümüz gerçekleri arasında yolculuğa çıkmalarına yardımcı olmaya çalışacağım.

Prof. Hermann Jansen Almanya’nın Avusturya sınırındaki küçük Aachen kentinde 1869 yılında doğmuştur. (Şinasi Develi ‘Dünden Bugüne Mersin’ kitabında Jansen’den bahsederken Avusturyalı olduğu iddiasını dile getirmektedir ama Jansen Almanya sınırları içinde yer alan ve Belçika ile Hollanda sınırlarına yakın Aachen’ de doğmuş, Türkiye deneyiminin ardından Berlin Üniversitesinde ömrünün sonuna kadar çalışarak 1945 yılında burada hayata gözlerini yummuştur. Almanca biyografisinden de anlaşılacağı gibi yaşamının hiçbir kesitinde Avusturya ile ilişkisi olmamıştır*)

Jansen 1928 yılında Atatürk’ün emriyle düzenlenen Ankara imar planının yapılması hakkındaki ihaleyi kazanarak Türkiye’ ye gelir. Üzerinde çalıştığı planı 1932’de tamamlar. (1928’de gelmiş olması, Nazi baskısından kaçtığı veya bazı komplo teorisyenlerinin ortaya attığı haliyle onu “Nazilerin içimize soktuğu” iddialarını çürütmektedir). Plana göre yeni Ankara eski şehir Angora üzerinde değil, Yenişehir olarak adlandırılan ve Kızılay’dan Kavaklıdere-Çankaya eksenine doğru yapılandırılacak yeni kent üzerinde kurulması sağlanacaktır.

Jansen’in bu planını, statükocu tek parti döneminin yönetimlerine ve siyasetçilerine kabul ettirmesi kolay olmaz. 1929-1945 yılları arasındaki 18 yıl boyunca Ankara Vali ve Belediye Başkanlığını sürdüren Nevzat Tandoğan’ la kentin hangi yöne doğru gelişeceği gibi temel noktalarda ciddi görüş ayrılıkları yaşar.

Dediği dedik Tandoğan, Jansen’in yapmakta olduğu planı “Ben Malatya dağlarından yol geçirmiş adamım, işimi bir ecnebiden mi öğreneceğim?” tepkisini verirken yalnız değildir. Çankaya ve çevresindeki arazileri ucuza kapatmış bazı tek parti ileri gelenlerinin rant değerlendirme kaygısı da önemli rol oynar, planının gelişme ekseniyle ilgili tartışmalarda. Gerçekten de Tandoğan ile Jansen arasındaki kavganın asıl nedeni bir süre sonra daha iyi anlaşılacaktır. (Şehrin gelişme yönünü belirlemeye çalışan Jansen’in aslında Dikmen’i uygun bulurken çoğu parlamentoya girmiş CHP’ lilerin kapattığı arazilerin Kavaklıdere-Çankaya güzergâhı üzerinde olması nedeniyle Tandoğan üzerinden kendisine baskı uyguladıkları bugün bile sıkça dile getirilen bir iddiadır)

O günlere ve yaşanan tartışmalara ışık tutacak bir başka anekdot ile Jansen ile Atatürk arasında geçen bir konuşmadır.

İhaleyi kazanmasının ardından Ankara’ya gelen ve Çankaya köşkündeki sofraya davet edilme şerefine nail olan Şehircilik uzmanı Jansen, Mustafa Kemal’e can alıcı ve sofrada yer alan bazı isimlerin keyfini kaçıracak soruyu sorar:

-Ben bu planı arzunuz doğrultusunda en kısa zamanda hazırlayıp, takdim edeceğim. Ama merak ediyorum; “Sizin böyle bir planı uygulama iradeniz var mı?”

Mustafa Kemal biraz da kızgın cevap verir:

-Saltanatı yıkıp bunca devrimi yapacak cesaretimiz olacak ta, şehir planını mı uygulamayacağız?

Deneyimli Alman o soruyu boşuna sormamaktadır ve ne yazık ki geçen zaman Mustafa Kemâl’i değil, Jansen’i haklı çıkarır. Kendisi planı söz verdiği sürede tamamlayıp teslim eder, ama iş kağıt üzerindeki teorik çizimden pratiğe geçtiğinde ciddi sıkıntılar yaşanır.

Ankara planıyla ilgili uygulamalar hakkındaki görüşlerini soranlara Jansen’ in “artık imzamı silebilirsiniz” dediği anlatılacaktır kulaktan kulağa…

Gelelim Hermann Jansen’i Ankara’nın ardından Adana-Tarsus-Mersin planını yapmak üzere bölgeye taşıyan gelişmelere…

*Hermann Jansen’ in özet biyografisi:

28 Mayıs 1869 Aachen, Almanya doğumlu Hermann Jansen, Aachen Teknik Yüksekokulunda mimarlık eğitimi aldı.

Ağırlıklı olarak serbest şehir planlamacısı olarak çalıştı. Bu arada “Der Baumeister” adlı mimarlık dergisinin yayıncılarından biri oldu. Aralarında Berlin, Köln ve Nürnberg’in de bulunduğu çok sayıda Alman şehri için genel ya da kısmi imar planları hazırladı. Hermann Jansen; ek iş olarak Prusya Sanatlar Akademisinde çalıştı, Prusya Kamu İşleri Bakanlığında Şehircilik Danışma Kurulunda faaliyet gösterdi ve Berlin Mimarlar Derneği ve Alman Mimarlar Birliği üyesiydi. Ayrıca Berlin-Charlottenburg Teknik Yüksekokulunda şehircilik alanında onursal profesör olarak da çalıştı.

1908 yılında başlatılan Berlin’in şehircilik gelişimi konulu bir yarışmada Hermann Jansen, 1910’da iki birincilik ödülünden birini kazandı. Jansen’in hayata geçirilen fikirleri bugün bile Berlin şehrinin siluetinde bulunabiliyor, örneğin Berlin-Dahlem’de. Jansen uluslararası alanda da örneğin Madrid’in şehir planlamasıyla ve 1928’de Türk hükümeti tarafından açılan, yeni başkent Ankara’nın tasarımı konulu uluslararası yarışmayı kazanarak adını duyurdu. Hermann Jansen, Türkiye’de faaliyet gösteren ilk yabancı şehir planlamacısı olarak Ankara’nın yanında birçok başka Türk şehrinin de görüntüsüne belirleyici bir şekilde damgasını vurdu. Kendisine özel olarak verilen kent planlarını 1932’ ye kadar sürdürdü. O tarihten sonra yükselen Nazi dalgası nedeniyle uzunca süre ülkesine dönmek istemedi ve 1938 yılına kadar Türkiye’de kaldı. Ancak yaşlanmıştı ve son günlerini doğduğu topraklarda yaşamak istiyordu. Hermann Jansen 20 Şubat 1945 tarihinde Berlin, Almanya’da vefat etti.

(Goethe Enstitüsünce yayınlanan biyografiden tarafımca özetlenmiştir)

 

Abdullah Ayan

 
 
8 Ağustos 2016 Pazartesi 08:58
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:29
  • Güneş05:23
  • Öğlen12:48
  • İkindi16:39
  • Akşam19:54
  • Yatsı21:34
 
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
34
24
3
7
75
2
Fenerbahçe
34
21
9
4
72
3
Başakşehir
34
22
6
6
72
4
Beşiktaş
34
21
8
5
71
5
Trabzonspor
34
15
10
9
55
6
Göztepe
34
13
10
11
49
7
Sivasspor
34
14
7
13
49
8
Kasımpaşa
34
13
7
14
46
9
Kayserispor
34
12
8
14
44
10
Malatyaspor
34
11
10
13
43
11
Akhisar Bld.Spor
34
11
9
14
42
12
Alanyaspor
34
11
7
16
40
13
Bursaspor
34
11
6
17
39
14
Antalyaspor
34
10
8
16
38
15
Konyaspor
34
9
9
16
36
16
Osmanlıspor
34
8
9
17
33
17
Gençlerbirliği
34
8
9
17
33
18
Karabükspor
34
3
3
28
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1481 - II. Beyazıt, Osmanlı padişahı oldu.
1622 - Osmanlı İmparatorluğu'nda isyancılar, ordu ve yönetimde yenilik taraftarı Padişah II. Osman'ı tahttan indirip öldürdü. Öldürülen ilk padişah olan Genç Osman'ın yerine I. Mustafa, ikinci kez tahta çıkarıldı.
1795 - Fransa'da kadın kulüpleri kurulması yasaklandı.
1861 - Amerikan İç Savaşı: Kentucky eyaleti iç savaşta tarafsız olduğunu ilan etti. Bu tarafsızlığı 3 Eylülde Güney orduları eyalete girince sona erecektir ve Kentucky Kuzey'e katılacaktır.
1873 - ABD'de Levi Strauss ve Jacob Davis, bakır perçinlerin kullanıldığı ilk blue jean'in patentini aldılar.
1878 - II. Abdülhamit'i devirmek, Çırağan Sarayı'nda tutulan V. Murat'ı tahta çıkarmak amacıyla Çırağan baskınını düzenleyen gazeteci Ali Suavi öldürüldü.
1883 - Endonezya'daki Krakatoa yanardağı faaliyete geçti. Volkanın son ve en büyük püskürmesi 26 Ağustos'ta gerçekleşecektir.
1891 - Sinema tarihi: Thomas Edison'un kinetoscope adlı film gösterme cihazının bir prototipinin tanıtımı yapıldı.
1896 - Paris Operası'nın (Palais Garnier) 6 ton ağırlığındaki avizesi seyirci kalabalığının üzerinde düştü, bir kişi öldü. Yazar Gaston Leroux ünlü gotik romanı Operadaki Hayalet'i 1909 yılında bu olaydan esinlenerek yazdı.
1902 - Küba, ABD'den bağımsızlığını kazandı, Tomás Estrada Palma ülkenin ilk başkanı oldu.
1928 - Türkiye'de uluslararası rakamlar kabul edildi.
1932 - Amelia Earhart, Atlantik Okyanusu'nu uçakla tek başına ve hiç durmadan geçeceği yolculuğuna Newfoundland'dan başladı. Ertesi gün İrlanda'ya iniş yaptığında bunu başaran ilk kadın pilot ünvanını almış oldu.
1941 - 2. Dünya Savaşı: Alman paraşütçüleri Girit adasını işgal etti.
1948 - Cumhuriyet Halk Partisi Meclis Grubu, Milli Eğitim Bakanlığı denetiminde imam hatip kursları açılmasına karar verdi.
1955 - Karadeniz Teknik Üniversitesi, 6594 sayılı kanunla Trabzon'da kuruldu. KTÜ, Türkiye'nin İstanbul ve Ankara illeri dışında kurulan ilk üniversitesidir.
1956 - ABD, uçaktan atılarak yapılan ilk hidrojen bombası denemesini Pasifik Okyanusu'nda bulunan Bikini Atolünde yaptı.
1963 - Bazı ordu birlikleri, Ankara'da Talat Aydemir'in yönetiminde yeniden ayaklandı. Olayların ardından üç büyük ilde sıkıyönetim ilan edildi.
1964 - İstanbul Teknik Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi dışında, üniversite ve yüksek okullara girişte merkezi sınav sistemi getirildi.
1971 - Kısa adı TÜSİAD olan Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği kuruldu.
1974 - THKP-C davasından yargılanan ve iki yıldır tutuklu olan sinema sanatçısı Yılmaz Güney genel aftan yararlanarak tahliye oldu.
1980 - Quebec'te yapılan halk oylamasında, halkın %60'ı eyaletin Kanada'dan ayrılması ve bağımsız kalması yönünde meclise verilen teklifi reddetti.
1983 - AIDS'e yol açan HIV Virüsünün keşfedilmesiyle ilgili ilk makaleler Science dergisinde Luc Montagnier ve Robert Gallo tarafından ayrı ayrı yayımlandı.
1983 - Necdet Calp başkanlığında sosyal demokratlar Halkçı Parti'yi kurdular.
1990 - Milli Savunma Bakanı Safa Giray, Hava Kuvvetleri'nden, 17'si subay, 97'si astsubay olmak üzere 114 kişinin irticai örgütlerle ilişkileri olduğu için ordudan atıldığını açıkladı.
2000 - Trabzon'un Beşikdüzü ilçesinde geleneksel mayıs şenlikleri dolayısıyla denize açılan iki teknenin alabora olması sonucu 38 kişi boğuldu, 15 kişi yaralandı.
325 - Roma imparatoru Konstantin, ilk Ekümenik Konsilin İznik'te düzenlenmesini sağladı.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
17.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu071227304953
 
On Numara
14.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu05071214202328324243454647485059606566717277
 
Sayısal Loto
19.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu030405212434
 
Şans Topu
16.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu050914263112
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji