2017 Ocak ayında Mersin ve Türkiye'de kurulan/kapanan şirket istatistikleri

Ana Sayfa » Güncel » Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

Mersin arıtılmış suyla ilk kez ne zaman ve nasıl tanıştı?

 
 
Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

İlk şebeke suyu dağıtım merkezinin müzeye dönüştürülmesi, hafızası zayıf Mersin’ e hem önemli hem de güzel bir armağandır ve emeği geçenleri kutlamak boynumuzun borcudur.

Bu vesileyle Su Müzesine ev sahipliği yapan eski tesisin geçmişine ışık tutacak bazı bilgi, belgeleri paylaşıp, karınca kararınca çorbada tuzum olsun istiyorum.

Mersin kentleşme sürecinin başladığı 1860’ lardan itibaren ciddi su sıkıntısı çekmiştir ve sıkıntı 1984’ te Berdan ırmağından bol ve kaliteli suyun gelmeye başladığı güne kadar da sürmüştür.

Arada geçen zaman için elbette çeşitli girişimler olmuştur. Bunlardan ilk dişe dokunanı 1928’ de bir İtalyan şirketine ihale edilen artezyen kuyu yöntemiyle su bulma denemeleridir. Şirket 140 metre derinliğe inip aradığı suyu bulduğunu düşünür ancak çıkan su tuz ve çeşitli madenleri içerdiği için içme suyu kalitesinde değildir. Bu acımsı suyun Kuruçeşme’ den halka maden suyu niyetine verilmesine çalışılır ama o proje de gerçekleşmez, Kuruçeşme kuruluğuna devam eder.

1928’ de artezyen kuyusu açmak için inşa edilen kuleye gelince. Kule bilahare sökülüp dönemin İtfaiye merkezinin yer aldığı günümüzün Merkez Bankası önündeki meydana dikilmiş ve o yıllarda itfaiye gözlem kulesi işlevini görmüştür. Bugün bırakın kuleyi o meydandan bile eser yoktur.

Gelelim bugün Su Müzesi olarak karşımıza çıkan Mersin’ in ilk sağlıklı su tesisine kavuşma hikâyesine.

1930’ lar genç Cumhuriyet kentlerinin modernleşme çabalarının ve bu yönde yerel yönetimlerin Ankara’ dan taleplerinin ortaya çıktığı yıllar olarak dikkat çeker…

Mersin gibi Anadolu’ nun İzmir ile birlikte dünyaya açılan en önemli iki kapısından biri olan kentin de gelişme yolunda adımlar atması gayet doğaldır. Örneğin 1921’ de temeli atılan ve 1930’ların başında hizmete açılan tam 55 km uzunluğundaki kanalizasyon tesisi bunlardan biridir ve önemlidir.

Bir başka dikkat çeken girişim İstanbul ve Ankara şehir planlarını yapan Alman Prof. Jansen’ in kente davet edilerek Tarsus ve Mersin planlarının yaptırılması girişimidir ve uygulansa Mersin’ i daha o yıllarda Nice ve Cannes ile yarışır hale getirecek plan 1938 arasında tamamlanır. Peki, kentin geleceğini kurgulayan böylesine önemli yol haritası hayata geçer mi? Soruyu soruyla yanıtlayayım:

Geçse bu ucube Mersin doğar mıydı?

Netameli konuları bir yana bırakıp su sorunu ve çözüm çabalarına dönersek…

O günlerin dillere pelesenk olmuş ifadeyle “su meselesi” Mersinin kanayan yarasıdır ve Belediyenin her yıl hazırladığı faaliyet raporlarının en önemli maddelerinden biridir.

Örneğin “Belediyenin bir yıllık çalışması” başlığı altında Mersin Belediyesinin 1934 faaliyetlerini anlatan bültenin 18. Bölümünde şu ifade yer alır:

“Şehir suyunun süzülmesi ve akıtılması için projeler hazırlanmış ise de, bu ve buna benzer işlerin yapılması Belediyeler imar heyetinin vazife ve salahiyetleri arasına girmiş olmasıyla bu heyet tarafından projenin tatbikatı hakkında icap eden tetkikat yapılmış ve mukavelenamesi hazırlanarak eksiltmeye çıkarılmasına karar verilmiştir. Mukavele bu işe ait umum inşaat ve tesisatın bir senede bitirilmesi esasına istinat etmektedir”

Su meselesi ortadadır, çözüm yolu da bellidir. O kadar ki faaliyet raporundan anlıyoruz ki, proje bir yana ihale şartnamesi bile hazırlanmıştır ama iş gelip paraya dayanmaktadır. Ve paranın adresi, kaynağı bugün olduğu gibi yine Ankara’ dır…

Bu nedenle 15 Kasım 1935 günü toplanan Belediye Meclisi Başkan Toroğlu’ nun önerisi doğrultusunda içme suyu tesisinin yapımı için Belediyeler Bankasından borç alınması kararını oy birliğiyle onaylar.

Su sıkıntısı başta olmak üzere kentin sorunlarına çözüm bulunması amacıyla durmadan Ankara’ nın kapılarını aşındıran Belediye Başkanı Mithat Toroğlu (1929-1942) Belediye Meclisinden gerekli kararı çıkardıktan sonra artık önünde fazla engel kalmamıştır.

Sıtma başta olmak üzere çeşitli salgın hastalıkların kalitesiz su nedeniyle Çukurova’ yı kasıp kavurduğunun da farkında olan Ankara, ilk etapta sağlanacak kaynakla Adana, Mersin, Tarsus, Silifke, Ceyhan, Osmaniye ve Dörtyol Belediyelerinin içme suyu sorununu kökünden çözecek adımları atma kararı alır. Devreye o günlerde kurulan Uraylar Bankası (Belediyeler Bankası) sokulur. Yaklaşık 1,5 milyon liraya mal olacak içme suyu tesisleri için Bankaya gerekli kaynak aktarılır. 7 Belediye Bankaya borçlandırılacak ve yıllara yayılan borçlar peyderpey ödenecektir.

Kaynak sorunu çözülünce Dâhiliye Vekâleti (İç İşleri Bakanlığı) projesi zaten masada olan Mersin’ e sağlıklı su sağlayacak arıtma tesisinin yapılmasına karar verir.

İhale ilanı yayınlandığında takvim yaprakları ikinci teşrin (kasım) sonunu göstermektedir.

8 Aralık 1935 Pazar günü yayınlanan Mersin gazetelerinde ‘Şarbay* Toroğlu’nun yapılacak içme suyu ihalesinde bulunmak üzere Ankara’ ya gideceği’ haberleri yer alır.

Tarihi haberi dönemin Yeni Mersin gazetesinden birlikte okuyalım:

“Şehrimize getirilecek olan içme suyunun ihalesi yarın Ankara’ da yapılacaktır. Yapılan şartnameye göre ihale tarihinden bir buçuk yıl sonra dezenfekte edilmiş ve süzülmüş bir içme suyu teslim edilecektir.

Evvelce yapılan projeye göre keşif bedeli 265 bin liradır.

Bu para Belediyeler Bankası tarafından verilecek ve Uray**, Belediyeler Bankasına borçlanacak, borç taksitle ödenecektir.

İhalede bulunmak üzere Şarbay Mithat Tor bugünkü trenle Ankara’ ya gideceklerdir.

Bu hesaba göre Mersin bir buçuk yıl sonra çok hayati bir ihtiyacı olan içme suyuna kavuşacaktır.

Evvelce de yazdığımız şehir planı da yakında yapılacaktır. Geçenlerde şehrimize gelmiş olan şehircilik uzmanı Profesör Herman Yansen burada ilk etütlerini yapmıştır. Şehrin su şebekesi yapılmadan önce bu plan teslim edilecektir.”

11 Birinci Kânun (Aralık) Çarşamba günkü gazetelerin manşetlerini büyük puntolarla “Mersinin içme suyu ihale edildi” haberi süslemektedir.

Haberin tam metnine yine Yeni Mersin gazetesinden göz atalım:

“Ankarada şehrimizin içme suyu bu ayın dokuzuncu günü Saitler Ticarethanesine 14,26 noksan ile ihale edilmiştir. Esas keşif bedeli 265 bin lira idi. Müteahhitler ihale tarihinden bir buçuk yıl sonra şehir suyunu dezenfekte edilmiş ve süzülmüş bir şekilde teslim edeceklerdir.”

Haberde yer alan 14,26 noksan ifadesinin muhtemelen % kırım oranı anlamına geldiğini ve bu durumda 265 bin liralık muhammen bedelli ihaleyi yüklenici firmanın 227 bin 211 liralık teklifle kazandığını not etmeliyim.

Peki, 265 bin lira muhammen bedel veya teklif edilen 227 bin lira ne anlama geliyordu?

Dolar üzerinden karşılaştırırsak 1935’ te 1 dolar 1,26 lira olduğuna göre tesis yaklaşık 180 bin dolara mal olacaktı. (Enflasyondan arındırılmış ABD dolar hesaplamalarına göre o günün 180 bin dolarının günümüzde 3,2 milyon dolara tekabül ettiğini belirteyim)

1929 krizine girmiş ve o yıllarda değeri Türk lirasına karşı %60 değer yitiren (1930’da 1 dolar 2 lira 12 kuruş ederken 1935’ te aynı dolar 1 lira 26 kuruş ediyordu) dolar tam anlamıyla fikir vermeyebilir. O nedenle daha başka karşılaştırmalar yapmaya çalışayım:

İçme suyu ihalesinin yapıldığı tarihte bir kg buğday yaklaşık 7 kuruştur ve o günlerde 227 bin lirayla 3 milyon 200 bin kilo buğday almak mümkündür.

Projenin ekonomik boyutunu bir yana bırakıp tamamlanma süreciyle ilgili gelişmeleri bir sonraki yazıda anlatmayı sürdüreceğim.

(*), (**) 1935’ lerde dilin Türkçeleştirilmesine çalışılıyor ve durmadan yeni kelimeler üretiliyordu. Şar sözcüğü de kent anlamında üretilmişti. O dönemde bir süreliğine de olsa Belediye Başkanları Şarbay, Valiler İlbay, Belediyeler de Uray adıyla anılır. Mersinin kuruluşunda omurgası görevini üstlenen ünlü Uray Caddesi de önceleri İskele, İstasyon, Hükümet Caddesi gibi isimlerle anılırken 1935’te Uray Caddesi adını almıştır.

 Abdullah Ayan

 
28 Nisan 2016 Perşembe 13:11
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
İçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele AlındıGüzel Konuşma ve Diksiyon
MTSO’ya teşekkür belgesiMenderes Gönüllü Evi, Mezitli'nin Filizleri ailesine katıldıMiniklerden Büyük Nağmeler Mezitli’de 26. Jakaranda koruluğu açıldı Çalgı Çengi’nin Ünlü Oyuncuları Forum Mersin’de Hayranlarıyla Buluşuyor Çocukların isteğiyle Mezitli'ye kar yağdıAkdeniz İlçe Teşkilat İçi Eğitim Ve Referandum Hazırlık Toplantısını Gerçekleştirdi
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Get our toolbar!
 
Gazete Manşetleri
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak05:42
  • Güneş07:17
  • Öğlen13:06
  • İkindi16:11
  • Akşam18:34
  • Yatsı19:59
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Beşiktaş
21
14
5
2
47
2
Başakşehir
21
12
7
2
43
3
Galatasaray
21
12
4
5
40
4
Fenerbahçe
21
10
7
4
37
5
Antalyaspor
21
10
5
6
35
6
Osmanlıspor FK
21
7
9
5
30
7
Trabzonspor
20
9
3
8
30
8
Konyaspor
21
7
7
7
28
9
Bursaspor
21
8
4
9
28
10
K.D.Ç. Karabük
21
8
3
10
27
11
Gençlerbirliği
20
6
8
6
26
12
Kasımpaşa
21
7
4
10
25
13
Akhisar Bld.
21
6
6
9
24
14
Kayserispor
21
6
4
11
22
15
Alanyaspor
20
6
3
11
21
16
Ç. Rizespor
21
5
5
11
20
17
Adanaspor
21
4
5
12
17
18
Gaziantepspor
20
4
3
13
15
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1547 - VI. Edward, İngiltere kralı oldu.
1622 - Genç Osman olarak da bilinen II. Osman katledildi.
1833 - Mısır'da çıkan isyanın bastırılması için Rus Filosu İstanbul'a geldi.
1835 - Şili'nin Concepción şehri depremle yerle bir oldu.
1872 - Metropolitan Museum of Art, New York'ta açıldı.
1887 - Almanya, İtalya ve Avusturya arasında 'Üçler Paktı' imzalandı.
1914 - İstanbul'da ilk elektrikli tramvay sefere başladı.
1919 - Afganistan'da Emir Habibullah Han'ın katledilmesi üzerine yerine geçen Amanullah Han, ülkesinin bağımsızlığını ilan etti.
1921 - "Mahşerin Dört Atlısı" filmi gösterime girdi. Başrolde Rudolph Valentino oynuyor.
1928 - İstanbul'da "Vatandaşları Türkçe konuşmaya teşvik" toplantısı yapıldı.
1930 - Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu kabul edildi.
1938 - Adolf Hitler, Çekoslovakya ve Avusturya'daki Almanlar için kendi geleceklerini belirleme hakkı istedi.
1939 - Milli Eğitim Bakanlığı'nın yayınladığı 'İlköğretim' dergisinin ilk sayısı çıktı.
1941 - Yahudiler için transit vizesine ilişkin talimatname yayınlandı.
1944 - II. Dünya Savaşı: ABD bombardıman uçakları Nazi uçak üretim merkezlerini bombalıyor.
1947 - 5018 sayılı İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun ile Türkiye'de ilk kez sendikalara, özel bir kanun ile kurulma hakkı tanındı.
1962 - Astronot John Glenn, Friendship 7 uzay aracının içinde dünya etrafında 3 defa döndü. Olay 4 saat, 55 dakika sürdü.
1965 - Suat Hayri Ürgüplü'nün başkanlığında AP, CKMP, YTP ve MP'nin katılımıyla oluşan dördüncü koalisyon hükümeti kuruldu. Yeni hükümette AP Genel Başkanı Süleyman Demirel, başbakan yardımcısı olarak görev aldı.
1968 - Türkiye İşçi Partisi (TİP) milletvekilleri Çetin Altan ve Yunus Koçak 1968 yılında bugün Meclis'te Adalet Parti'lilerin saldırısına uğradılar.
1970 - Boğaziçi Köprüsü'nün temeli, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ve Başbakan Süleyman Demirel tarafından törenle atıldı. Üç yılda tamamlanan köprü, 29 Ekim 1973'te açıldı.
1971 - Uganda'da İdi Amin kendini devlet başkanı ilan etti.
1975 - İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı İstanbul Elektrik Tünel Tramvay İşletmesi (İETT) grevini yasakladı.
1976 - Türkiye'deki 23 Amerikan üssünde grev kararı alındı.
1983 - British Petrol Şirketi, Türkiye'deki petrol arama faaliyetini durdurdu.
1990 - Dışişleri Bakanı Mesut Yılmaz, Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın müdahaleleri nedeniyle görevinden istifa etti. Mesut Yılmaz'ın Anavatan Partisi (ANAP) genel başkanlığını hedeflediği söyleniyor.
1991 - Slovenya Parlamentosu Yugoslavya devletinin dağıtılmasını önerdi.
1992 - İstanbul Ticaret Odası'na bırakılan çanta içindeki saatli bombanın patlaması sonucu 1 kişi öldü, 16 kişi yaralandı.
1992 - Vergi affı yasalaştı. Askerlik süresinin 12 aya indirilmesini öngören tasarı kabul edildi.
2001 - 7.3 milyar doların Merkez Bankası'na geri döndüğü açıklanırken, repo faizleri yüzde 3 binleri gördü. Fischer ve Deppler Başbakan ile yeniden birarayla geldi.
2002 - Mısır'da bir trende meydana gelen yangında 370 kişi öldü.
2003 - ABD'nin Rhode Island eyaletinde bir gece klubünde çıkan yangında 100 kişi öldü.
2004 - Fenerbahçe hisseleri İMKB'de işlem görmeye başladı.
 
Arşiv
 
Süper Loto
16.02.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu061028294753
 
On Numara
13.02.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu04050717202627282938394244525456606572747578
 
Sayısal Loto
18.02.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu021828333640
 
Şans Topu
15.02.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu031112192409
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji