Mart ayında işsizlik oranı düştü

Ana Sayfa » Güncel » Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

Mersin arıtılmış suyla ilk kez ne zaman ve nasıl tanıştı?

 
 
Mersin Su müzesi bilinenler, bilinmeyenler... Abdullah Ayan yazdı

İlk şebeke suyu dağıtım merkezinin müzeye dönüştürülmesi, hafızası zayıf Mersin’ e hem önemli hem de güzel bir armağandır ve emeği geçenleri kutlamak boynumuzun borcudur.

Bu vesileyle Su Müzesine ev sahipliği yapan eski tesisin geçmişine ışık tutacak bazı bilgi, belgeleri paylaşıp, karınca kararınca çorbada tuzum olsun istiyorum.

Mersin kentleşme sürecinin başladığı 1860’ lardan itibaren ciddi su sıkıntısı çekmiştir ve sıkıntı 1984’ te Berdan ırmağından bol ve kaliteli suyun gelmeye başladığı güne kadar da sürmüştür.

Arada geçen zaman için elbette çeşitli girişimler olmuştur. Bunlardan ilk dişe dokunanı 1928’ de bir İtalyan şirketine ihale edilen artezyen kuyu yöntemiyle su bulma denemeleridir. Şirket 140 metre derinliğe inip aradığı suyu bulduğunu düşünür ancak çıkan su tuz ve çeşitli madenleri içerdiği için içme suyu kalitesinde değildir. Bu acımsı suyun Kuruçeşme’ den halka maden suyu niyetine verilmesine çalışılır ama o proje de gerçekleşmez, Kuruçeşme kuruluğuna devam eder.

1928’ de artezyen kuyusu açmak için inşa edilen kuleye gelince. Kule bilahare sökülüp dönemin İtfaiye merkezinin yer aldığı günümüzün Merkez Bankası önündeki meydana dikilmiş ve o yıllarda itfaiye gözlem kulesi işlevini görmüştür. Bugün bırakın kuleyi o meydandan bile eser yoktur.

Gelelim bugün Su Müzesi olarak karşımıza çıkan Mersin’ in ilk sağlıklı su tesisine kavuşma hikâyesine.

1930’ lar genç Cumhuriyet kentlerinin modernleşme çabalarının ve bu yönde yerel yönetimlerin Ankara’ dan taleplerinin ortaya çıktığı yıllar olarak dikkat çeker…

Mersin gibi Anadolu’ nun İzmir ile birlikte dünyaya açılan en önemli iki kapısından biri olan kentin de gelişme yolunda adımlar atması gayet doğaldır. Örneğin 1921’ de temeli atılan ve 1930’ların başında hizmete açılan tam 55 km uzunluğundaki kanalizasyon tesisi bunlardan biridir ve önemlidir.

Bir başka dikkat çeken girişim İstanbul ve Ankara şehir planlarını yapan Alman Prof. Jansen’ in kente davet edilerek Tarsus ve Mersin planlarının yaptırılması girişimidir ve uygulansa Mersin’ i daha o yıllarda Nice ve Cannes ile yarışır hale getirecek plan 1938 arasında tamamlanır. Peki, kentin geleceğini kurgulayan böylesine önemli yol haritası hayata geçer mi? Soruyu soruyla yanıtlayayım:

Geçse bu ucube Mersin doğar mıydı?

Netameli konuları bir yana bırakıp su sorunu ve çözüm çabalarına dönersek…

O günlerin dillere pelesenk olmuş ifadeyle “su meselesi” Mersinin kanayan yarasıdır ve Belediyenin her yıl hazırladığı faaliyet raporlarının en önemli maddelerinden biridir.

Örneğin “Belediyenin bir yıllık çalışması” başlığı altında Mersin Belediyesinin 1934 faaliyetlerini anlatan bültenin 18. Bölümünde şu ifade yer alır:

“Şehir suyunun süzülmesi ve akıtılması için projeler hazırlanmış ise de, bu ve buna benzer işlerin yapılması Belediyeler imar heyetinin vazife ve salahiyetleri arasına girmiş olmasıyla bu heyet tarafından projenin tatbikatı hakkında icap eden tetkikat yapılmış ve mukavelenamesi hazırlanarak eksiltmeye çıkarılmasına karar verilmiştir. Mukavele bu işe ait umum inşaat ve tesisatın bir senede bitirilmesi esasına istinat etmektedir”

Su meselesi ortadadır, çözüm yolu da bellidir. O kadar ki faaliyet raporundan anlıyoruz ki, proje bir yana ihale şartnamesi bile hazırlanmıştır ama iş gelip paraya dayanmaktadır. Ve paranın adresi, kaynağı bugün olduğu gibi yine Ankara’ dır…

Bu nedenle 15 Kasım 1935 günü toplanan Belediye Meclisi Başkan Toroğlu’ nun önerisi doğrultusunda içme suyu tesisinin yapımı için Belediyeler Bankasından borç alınması kararını oy birliğiyle onaylar.

Su sıkıntısı başta olmak üzere kentin sorunlarına çözüm bulunması amacıyla durmadan Ankara’ nın kapılarını aşındıran Belediye Başkanı Mithat Toroğlu (1929-1942) Belediye Meclisinden gerekli kararı çıkardıktan sonra artık önünde fazla engel kalmamıştır.

Sıtma başta olmak üzere çeşitli salgın hastalıkların kalitesiz su nedeniyle Çukurova’ yı kasıp kavurduğunun da farkında olan Ankara, ilk etapta sağlanacak kaynakla Adana, Mersin, Tarsus, Silifke, Ceyhan, Osmaniye ve Dörtyol Belediyelerinin içme suyu sorununu kökünden çözecek adımları atma kararı alır. Devreye o günlerde kurulan Uraylar Bankası (Belediyeler Bankası) sokulur. Yaklaşık 1,5 milyon liraya mal olacak içme suyu tesisleri için Bankaya gerekli kaynak aktarılır. 7 Belediye Bankaya borçlandırılacak ve yıllara yayılan borçlar peyderpey ödenecektir.

Kaynak sorunu çözülünce Dâhiliye Vekâleti (İç İşleri Bakanlığı) projesi zaten masada olan Mersin’ e sağlıklı su sağlayacak arıtma tesisinin yapılmasına karar verir.

İhale ilanı yayınlandığında takvim yaprakları ikinci teşrin (kasım) sonunu göstermektedir.

8 Aralık 1935 Pazar günü yayınlanan Mersin gazetelerinde ‘Şarbay* Toroğlu’nun yapılacak içme suyu ihalesinde bulunmak üzere Ankara’ ya gideceği’ haberleri yer alır.

Tarihi haberi dönemin Yeni Mersin gazetesinden birlikte okuyalım:

“Şehrimize getirilecek olan içme suyunun ihalesi yarın Ankara’ da yapılacaktır. Yapılan şartnameye göre ihale tarihinden bir buçuk yıl sonra dezenfekte edilmiş ve süzülmüş bir içme suyu teslim edilecektir.

Evvelce yapılan projeye göre keşif bedeli 265 bin liradır.

Bu para Belediyeler Bankası tarafından verilecek ve Uray**, Belediyeler Bankasına borçlanacak, borç taksitle ödenecektir.

İhalede bulunmak üzere Şarbay Mithat Tor bugünkü trenle Ankara’ ya gideceklerdir.

Bu hesaba göre Mersin bir buçuk yıl sonra çok hayati bir ihtiyacı olan içme suyuna kavuşacaktır.

Evvelce de yazdığımız şehir planı da yakında yapılacaktır. Geçenlerde şehrimize gelmiş olan şehircilik uzmanı Profesör Herman Yansen burada ilk etütlerini yapmıştır. Şehrin su şebekesi yapılmadan önce bu plan teslim edilecektir.”

11 Birinci Kânun (Aralık) Çarşamba günkü gazetelerin manşetlerini büyük puntolarla “Mersinin içme suyu ihale edildi” haberi süslemektedir.

Haberin tam metnine yine Yeni Mersin gazetesinden göz atalım:

“Ankarada şehrimizin içme suyu bu ayın dokuzuncu günü Saitler Ticarethanesine 14,26 noksan ile ihale edilmiştir. Esas keşif bedeli 265 bin lira idi. Müteahhitler ihale tarihinden bir buçuk yıl sonra şehir suyunu dezenfekte edilmiş ve süzülmüş bir şekilde teslim edeceklerdir.”

Haberde yer alan 14,26 noksan ifadesinin muhtemelen % kırım oranı anlamına geldiğini ve bu durumda 265 bin liralık muhammen bedelli ihaleyi yüklenici firmanın 227 bin 211 liralık teklifle kazandığını not etmeliyim.

Peki, 265 bin lira muhammen bedel veya teklif edilen 227 bin lira ne anlama geliyordu?

Dolar üzerinden karşılaştırırsak 1935’ te 1 dolar 1,26 lira olduğuna göre tesis yaklaşık 180 bin dolara mal olacaktı. (Enflasyondan arındırılmış ABD dolar hesaplamalarına göre o günün 180 bin dolarının günümüzde 3,2 milyon dolara tekabül ettiğini belirteyim)

1929 krizine girmiş ve o yıllarda değeri Türk lirasına karşı %60 değer yitiren (1930’da 1 dolar 2 lira 12 kuruş ederken 1935’ te aynı dolar 1 lira 26 kuruş ediyordu) dolar tam anlamıyla fikir vermeyebilir. O nedenle daha başka karşılaştırmalar yapmaya çalışayım:

İçme suyu ihalesinin yapıldığı tarihte bir kg buğday yaklaşık 7 kuruştur ve o günlerde 227 bin lirayla 3 milyon 200 bin kilo buğday almak mümkündür.

Projenin ekonomik boyutunu bir yana bırakıp tamamlanma süreciyle ilgili gelişmeleri bir sonraki yazıda anlatmayı sürdüreceğim.

(*), (**) 1935’ lerde dilin Türkçeleştirilmesine çalışılıyor ve durmadan yeni kelimeler üretiliyordu. Şar sözcüğü de kent anlamında üretilmişti. O dönemde bir süreliğine de olsa Belediye Başkanları Şarbay, Valiler İlbay, Belediyeler de Uray adıyla anılır. Mersinin kuruluşunda omurgası görevini üstlenen ünlü Uray Caddesi de önceleri İskele, İstasyon, Hükümet Caddesi gibi isimlerle anılırken 1935’te Uray Caddesi adını almıştır.

 Abdullah Ayan

 
 
28 Nisan 2016 Perşembe 13:11
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:12
  • Güneş05:16
  • Öğlen12:54
  • İkindi16:45
  • Akşam20:11
  • Yatsı21:59
 
Anket
Sizce Cumhurbaşkanı Kim Olmalı?
Muharrem İNCE
Meral AKŞENER
Recep Tayyip ERDOĞAN
Selahattin DEMİRTAŞ
Temel KARAMOLLAOĞLU
Doğu PERİNÇEK
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
34
24
3
7
75
2
Fenerbahçe
34
21
9
4
72
3
Başakşehir
34
22
6
6
72
4
Beşiktaş
34
21
8
5
71
5
Trabzonspor
34
15
10
9
55
6
Göztepe
34
13
10
11
49
7
Sivasspor
34
14
7
13
49
8
Kasımpaşa
34
13
7
14
46
9
Kayserispor
34
12
8
14
44
10
Malatyaspor
34
11
10
13
43
11
Akhisar Bld.Spor
34
11
9
14
42
12
Alanyaspor
34
11
7
16
40
13
Bursaspor
34
11
6
17
39
14
Antalyaspor
34
10
8
16
38
15
Konyaspor
34
9
9
16
36
16
Osmanlıspor
34
8
9
17
33
17
Gençlerbirliği
34
8
9
17
33
18
Karabükspor
34
3
3
28
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1633 - Galileo Galilei, engizisyon mahkemesinde dünyanın döndüğüne ilişkin tezini inkara zorlandı.
1788 - New Hampshire, ABD Anayasasını onaylayarak 9. Eyalet olarak birliğe katıldı.
1908 - Londra'da 200 bin kadın, seçme ve seçilme hakkı için yürüdü.
1927 - Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi.
1934 - Türkiye'de Yahudilere karşı gerçekleştirilen Trakya Olayları başladı.
1934 - Soyadı Kanunu kabul edildi.
1940 - yılında devlet operası ilk temsilini verdi: mozart'tan "bastien ile bastienne".
1940 - II. Dünya Savaşı: Fransa, Almanya'ya teslim oldu.
1941 - Hitler geceleyin Sovyetler Birliğini işgale girişti.
1942 - 2. Dünya Savaşı: Okinawa Muharebesi sona erdi.
1942 - 2. Dünya Savaşı: Oregon'da Columbia Nehri yakınlarında yüzeye çıkan bir Japon denizaltısı Fort Stevens askeri üssüne doğru 17 top atışı yaptı. Bu Japonların tüm savaş boyunca Amerikan anakarasına gerçekleştirdiği doğrudan birkaç saldırıdan biriydi.
1942 - 2. Dünya Savaşı: Tobruk, İtalyan ve Alman kuvvetlerinin eline geçti.
1946 - Türkiye Garanti Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi.
1946 - Rize Çay Fabrikası'nın temeli atıldı.
1948 - "Manchester Baby" (SSEM) kod adlı bir program, bir bilgisayarın kendi elektronik hafızasında depolanarak oradan çalıştırılan ilk bilgisayar programı olma ünvanını kazandı.
1948 - Columbia Records plak şirketi, ilk Long Play (LP) müzik albümünün tanıtımını New York'ta Waldorf-Astoria Oteli'nde geçekleştirdi.
1976 - Rauf Denktaş, yeniden Kıbrıs Türk Federe Devleti Devlet Başkanlığı'na seçildi.
1982 - ABD Başkanı Ronald Reagan'a suikast teşebbüsünde bulunan John Hinckley, mahkeme tarafından akli dengesi yerinde olmadığı için suçsuz bulundu.
1987 - Mardin'in Ömerli ilçesine bağlı Pınarcık köyünde teröristler, 14'ü çocuk olmak üzere 23 kişiyi katletti.
1990 - İran'da 7.3 şiddetindeki depremde 50 bin kişi öldü.
2006 - Plüton'un yeni keşfedilen uydularına Nix ve Hydra adları verildi.
2008 - MEB `in hazırlamış olduğu 6. sınıf SBS(Seviye Belirleme Sınavı)ilk kez yapıldı.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
14.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu080911222643
 
 
On Numara
18.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu02031214151924263032363945515658616667697174
 
Sayısal Loto
16.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu101522404145
 
Şans Topu
20.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu040913212609
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji