Başkanlardan Mersin Uluslararası Narenciye Festivaline Destek

Ana Sayfa » Gündem » Mustafa Kemal’in Mersin ziyaretleri(1)... Abdullah Ayan yazdı

Mustafa Kemal’in Mersin ziyaretleri(1)... Abdullah Ayan yazdı

Mustafa Kemal' in çok bilinen ve pek bilinmeyen Mersin ziyaretleri...

 
 
Mustafa Kemal’in Mersin ziyaretleri(1)... Abdullah Ayan yazdı

Türkiye’de Ankara ve İstanbul dışında ziyaret ettiği kentlerle ilgili bir istatistik tutulmuş mudur, bilmiyorum ama Mustafa Kemal’in Mersin’e özel bir önem verdiği ve kurtuluş savaşından önce askerlik döneminden başlayarak ebedi şef sıfatıyla anıldığı ve yaşama gözlerini kapadığı Kasım 1938’e kadar Mersin’i sıkça ziyaret ettiği, ayrı önem verdiği yadsınamaz gerçek…

Ama bu gezilerin bir kısmı hafızalara kazınsa da bazılarının pek bilinmediği bir başka gerçek…

Örneğin 17 Mart 1923 gezisi bilinir ve günümüze kadar Atatürk’ün Mersin’e geliş günü olarak kutlanır da, nedense 1917’ de görevlendirildiği Suriye cephesine trenle giderken Yenice’de kimi Mersinlinin kendisini karşılamasıyla sınırlı kalan ziyareti pek bilinmez.…

Tıpkı 5 Kasım 1918’ de yine İmparatorluğun görevli subayı olarak Mersin’e gelişi, son zamanlarda yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına rağmen mülk sahibi Karamancı’ ların kendilerine restorasyon ricasında bulunanları yıllardır geri çevirdikleri konakta 23.tümen komutanı aslen Bursalı olan Albay Bahattin beyin misafiri olarak geceyi geçirdiği gezinin nedense göz ardı edilmesi gibi…

(Konak Katolik kilisesi karşısındaki kaldırımda ilk eski harap bina olarak ölmeyi beklemekte ve hiç kimse rahatlıkla kurtarılıp Mersin’e kazandırılacak bu tarihi bina için kılını kıpırdatmamaktadır ama o trajik olay başka bir yazı konusudur)

Oysa uzunca dönem yalı konumundaki Karamancılar konağının deniz tarafındaki odalarından birinde konakladığı o gezi, 17 Mart 1923 gezisi kadar önemlidir.

Önemlidir çünkü 30 Ekim 1918’ de imzalanan Mondros mütarekesinden hemen sonra 7. Ordu komutanlığından Adana’ daki Yıldırım orduları grup komutanlığı görevine atanması ardından ve sadece 5 gün sonra Mersin’ e gelmiş ve konakladığı Karamancılar Konağına çağırdığı Jandarma komutanı Talât beyden bölgedeki karakollar ve teçhizat hakkında bilgi almıştır.

Zaten o gizli ziyaretten yalnızca 6 hafta sonra 19 Aralık 1918 günü Fransızlar Mersin’e çıkmışlardır.

**

Cumhuriyetin kuruluşuna yakın 17 Mart 1923 tarihli ziyaretinde o ünlü “Mersinliler Mersin’e sahip çıkınız” sözleriyle anımsanan, kentin yerliden çok yabancıların ekonomik üstünlüğünün sırıtması ve bundan duyduğu rahatsızlığı sıkça dile getirdiği gezi…

12 Mart tarihinde trenle Ankara’dan hareket eden Mustafa Kemal 15-16 Mart günlerini Adana’da geçirdikten sonra 17 Mart öğle üzeri özel hazırlanmış kompartımanı taşıyan tren saat 11.30 civarında Mersin garına yanaşır. (Gar binası sanılanın aksine bugünkü bina değildir. Onun doğusunda bugün yerinde yeller esen binadır)

Her tarafı aksiliklerle dolu o Mersin gezisinden memnuniyetsizliği nedeniyle mi bilinmez kısa keser geziyi ve aynı gün ayrılır.

Aksiliklerin bir kısmını sıkça sözü edildiği için bilmeyen yoktur. Bu yazıda ben onların pek bilinmeyen bir ikisine yer vermek istiyorum.

İstasyonda trenden inen Atatürk arkasında konvoy yaya olarak Uray caddesindeki Hükümet Konağına gelir. Burada protokolü kabul ettikten sonra, Belediye tarafından şerefine verilen yemeğe katılmak üzere Belediye Binasına geçer. (bugünlerde kapalı olmasına rağmen Belediye Tiyatrosu tabelasını taşıyan ve Hükümet Konağı ile Azak arasında yer alan yıkılıp yeniden yapılmış bina)

Yemeğe davet edilen yabancı konsolosları görünce dönemin Belediye Başkanı Hoca Ahmet Efendi’ ye sitemde bulunur: “Yazık ben kendimi aile sofrasında bulacağımı sanmıştım”

Yemeğin ardından Yoğurt Pazarı civarındaki Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti binasına geçilir (İçel sanat kulübü olarak kullanılan binadan sonra gelen ve bugünlerde Kızılay’ın yer aldığı binanın yanındaki üç katlı harabe halde sahibini bekleyen büyük konak)

Yol boyunca gördüğü hayli bakımlı taş yapılar ve özellikle Cemiyetin yer aldığı konak dikkatini çekmiş olmalı ki, dönemin Cemiyet başkanı Hacı Ömer Kutlay’ a dönerek “bu binalar kimin?” diye sorar. Ömer Bey’ in “Ermeni ve Rum zenginlerin” cevabı üzerine sinirlenir ve kendisini izleyenlere “iyi de bu binalar yapılırken siz neredeydiniz” sorusunu yöneltir.

Sessizce diyalogu izleyen 1. Dünya savaşına katılan Mezitli köyünden eski asker Emin Efendi dayanamaz köşesinden seslenir: “Yemen’ de idik paşam”

Paşa ve yanındakiler Cemiyet binasından sonra günümüzde Özgür Çocuk parkı olarak anılan Yanık Mektep’e doğru ilerler. Karşılayanlar arasındaki Belediye Başkanı Hoca Ahmet’ i az önce konakta sorduğu ve aldığı cevapla hayli etkilendiği aynı konuyla ilgili imtihan eder Mustafa Kemâl:

-Yol boyu gördüğüm bunca bina yapılırken sen ne yapıyordun?

Kendisini çileden çıkaran cevap duyulur:

-Ben ahretliğimi hazırlıyordum paşam!

Yeterince gerilen Mustafa Kemâl, Doktor Reşit Galip’ in söylevinden mutlu olur ve onun ardından sadece “Mersinliler Mersin’e sahip çıkınız” cümlesi hatırlanan ünlü konuşmasını yapar.

Oysa konuşmada Mersin’ e biçtiği rol, öngördüğü vizyon bugün de artan biçimde hissedilen ağırlıktadır:

“Memleketiniz, beldeniz; Türkiye’ nin çok önemli bir noktasında yer alıyor. Çok önemli bir ticaret merkezindesiniz. Memleketiniz bütün dünya ile Türkiye’ nin bağlantı noktasındadır.

…

Sizin için asıl zafer ve yükselme iktisat ve ticarettedir.”

1920’ de toplanan ilk Meclisten başlayarak tam yedi dönem Adana ve Seyhan Milletvekili olarak görev yapan İttihatçı Damar Arıkoğlu’ nun ‘hatıralarım’ adlı kitabında yer alan bilgilere göre Mustafa Kemâl’ i asıl çileden çıkaran17 Mart sabahı Ata Çelebi’ nin çıkardığı “Doğru Söz” gazetesinde yer alan “Açık mektup” tur.

Çelebi açık mektup başlığıyla yayınlanan yazıda “Hindistan Müslümanları tarafından gönderilen 300 bin altının akıbeti” gibi kolay kolay kimsenin seslendirmediği çok can sıkıcı bir konuyu gündeme taşımış ve paraların ne olduğunu sormuştur. (Ata Çelebi bu yazıyla ilgili midir bilinmez kısa süre sonra İstiklal Mahkemesine sevk edilecek ve orada yargılanacaktır. Çelebi’ nin zindanda çektiklerine başka bir suçlama nedeniyle aynı mahkemede yargılanan Zekeriya Sertel anılarından oluşan ‘Hatırladıklarım’* kitabında değinir. Sertel’ in ‘Mersinli genç bir komünist gazeteci olarak bizden önce buraya düşmüştü’ dediği Ata Çelebi’ ye ileride umarım başka bir yazıda bilinmeyen pek çok yanı, hayli renkli yönleriyle ele alırım)

Mustafa Kemâl’ in Mersin’ e yaptığı günü birlik geziye dönecek olursak:

Günümüzde Cumhuriyet meydanına katılan Kültür merkezi önündeki Millet Bahçesinde o tarihi konuşmasını yapan Atatürk sözlerini; “gönül isterdi ki, burada bir saat, bir gün değil, uzun süre kalayım. Fakat şimdilik buna imkân yoktur. Sözümü kesmek zorundayım. Son sözüm olmak üzere ‘memleketin gerçek sahibi olunuz’. Burada geçirdiğim saatler benim için çok kıymetli olmuştur. Derin muhabbetimle hepinize veda ediyorum”

Sözlerinin ardından yine yanındaki kalabalık halk topluluğuyla geldiği yolu takip ederek İstasyona gelir. Hava kararmak üzereyken kendisi ve refakat eden heyet aynı trenle Tarsus’a doğru yola çıkar.

17 Mart 1923 ziyaretinin Tarsus bölümüyle, diğer Mersin ziyaretleri bir sonraki yazıda…

*Zekeriya Sertel Ata Çelebi’ ye şöyle değinir anılarında:

“Hapishaneye dönünce kapıda ata çelebi adında bir gençle karşılaştık. Mersin’de "doğru söz" gazetesini çıkaran bir komünistti. Kararın verilmesini bekliyordu. (...) bize bildiklerini anlattı: "istiklal mahkemesine getirilenlerin yüzde doksanı öldürülür. Duruşmalara hızlı bakılır, uzun uzadıya hukuk kurallarına, yasa hükümlerine bakılmaz..."

İşte mahkemeye bu perişan ruh hali içinde gittik. Mahkemede savcı ilk kez suçumuzu anlattı. Memlekette isyan bulunduğu bir sırada, askeri isyana teşvik edici yazı yazmışız. (...)

Memlekette isyan varken biz askeri isyana teşvik etmiştik! Hani ördek hikâyesi kadar gülünç bir şey. Fakat istiklal mahkemesi olağanüstü günlerin mahkemesiydi. Burada mantık aranmazdı.

Savcının söyledikleri kelimesi kelimesine tekrar ediliyordu. “ceza kanununun falan ve filan maddeleri gereğince" der demez, biz arkasından "idam" kelimesinin gelmesini bekledik. Fakat hayır... Hüküm üç sene kalebentlikti. Birdenbire kurtulmuşuz gibi sevindik. (...)

Kollarımızı sallaya sallaya mahkemeden çıktık. Bir arabaya bindik. Sevine sevine hapishaneye döndük. Hüseyin Cahit ve Ata Çelebi bizi kapital merakla bekliyorlardı.

- Ne oldu, nasıl geçti? Dediler.

- Darısı sizin başınıza, dedik.

- ne o beraat mı ettiniz?

Ölüm beklerken üç sene kalebent cezası bize öyle hafif gelmişti ki, onlara da ayni cezanın verilmesini diler olmuştuk”

Abdullah Ayan

 
15 Mart 2015 Pazar 14:35
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Güneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele AlındıGüzel Konuşma ve Diksiyon
MTSO’ya teşekkür belgesiMenderes Gönüllü Evi, Mezitli'nin Filizleri ailesine katıldıMiniklerden Büyük Nağmeler Mezitli’de 26. Jakaranda koruluğu açıldı Çalgı Çengi’nin Ünlü Oyuncuları Forum Mersin’de Hayranlarıyla Buluşuyor
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Get our toolbar!
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:59
  • Güneş05:44
  • Öğlen12:49
  • İkindi16:35
  • Akşam19:35
  • Yatsı21:08
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Beşiktaş
28
19
7
2
64
2
Başakşehir
28
16
9
3
57
3
Fenerbahçe
28
15
8
5
53
4
Galatasaray
28
15
4
9
49
5
Trabzonspor
28
14
5
9
47
6
Antalyaspor
28
12
7
9
43
7
Gençlerbirliği
28
10
9
9
39
8
Konyaspor
28
10
9
9
39
9
Osmanlıspor FK
28
9
10
9
37
10
Kasımpaşa
28
10
7
11
37
11
K.D.Ç. Karabük
28
10
5
13
35
12
Bursaspor
28
10
5
13
35
13
Alanyaspor
28
10
4
14
34
14
Akhisar Bld.
28
9
6
13
33
15
Kayserispor
28
7
6
15
27
16
Gaziantepspor
28
7
4
17
25
17
Ç. Rizespor
28
6
6
16
24
18
Adanaspor
28
5
5
18
20
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1915 - "Hilal-i Ahmer Cemiyeti"nin adı Kızılay olarak değiştirildi.
1915 - Birinci Kirte Muhaberesi başladı.
1916 - Kutülamare bölgesinde 5 aydır kuşatma altında bulunan İngiliz birlikleri teslim oldular.
1920 - İstanbul Hükümeti Anadolu'da saltanatı devam ettirmek amacıyla Anadolu Fevkalade Müfettiş-i Umumiliği'ni yayınladı.
1920 - Azerbaycan Sovyetler Birliği'ne katıldı (1991'de tekrar bağımsızlığına kavuşacaktır)
1936 - Mısır'da Kral Fuad'ın beklenmeyen ölümü üzerine 16 yaşındaki Prens Faruk kral oldu.
1945 - İtalyan diktatör Benito Mussolini ve metresi Clara Petacci yılında kurşuna dizildi.
1947 - Thor Heyerdahl ve beş kişilik mürettebatı, Kon-Tiki adlı tekneyle Peru'dan yola çıktı. Amaçları çok önceleri Peruluların Polinezya'ya yerleşmiş olduklarını kanıtlamaktı.
1950 - Nightingale Hemşire Koleji İstanbul'da açıldı.
1960 - İstanbul Üniversitesi'nde çıkan olaylarda, Orman Fakültesi öğrencisi Turan Emeksiz öldü. İstanbul ve Ankara'da sıkıyönetim ilan edildi.
1963 - Topraksız köylüler Adana'da yürüyüş yaptı.
1967 - Expo '67 fuarı Kanada'nın Montreal kentinde halkın ziyaretine açıldı.
1975 - CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, Erzincan'da taşlı ve silahlı saldırıya uğradı.
1979 - Sovyetler Birliği'nin ilk uçak gemisi 'Kiev 28' İstanbul Boğazı'ndan geçti.
1980 - Abdi İpekçi'nin katil zanlısı Mehmet Ali Ağca, İstanbul'daki yargılamada gıyabında idama mahkum edildi.
1984 - Türkiye'nin Tahran Büyükelçiliği Sekreteri Şadiye Yönder'in eşi, İran ile Türkiye arasında ticaret yapan işadamı Işık Yönder, terör örgütü ASALA militanı tarafından öldürüldü.
1988 - Ermeni terör örgütü ASALA'nın kurucusu Agop Agopyan, Atina'da kimliği belirlenemeyen iki kişi tarafından öldürüldü.
1993 - İstanbul'daki Ümraniye çöplüğü, biriken metan gazı yüzünden patladı: 39 kişi öldü.
1996 - Avustralya, Port Arthur katliamı. 35 kişi yaşamını yitirdi.
2001 - Milyoner Dennis Tito dünyanın ilk uzay turisti oldu.
2003 - Kıbrıs Cumhuriyeti ile serbest geçişler çerçevesinde 25 binden fazla Rum Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne geçti.
2008 - Çin Halk Cumhuriyeti'nin doğusundaki Şandong bölgesinin Zibo şehrinde bir yolcu treni raydan çıkarak başka bir trene çarptı; 70 kişi öldü, 420 kişi yaralandı .
 
Arşiv
 
Süper Loto
27.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu040618253437
 
On Numara
24.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu02030405080912171819202327333642525666686974
 
Sayısal Loto
22.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu051825283841
 
Şans Topu
26.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu071014181910
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji