Mersin 6. Uluslararası Narenciye Festivali hazırlıkları sürüyor.

Ana Sayfa » Kültür & Sanat » Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir.

 
 
Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Bugün şehrimizin merkezi olan Mersin 1812 yılında deniz yoluyla gelen İngiliz Gemi Subayı Kaptan Beaufort’a göre Malarya (sıtma) hastalığından korunmak için birbiri üstüne yapılmış birkaç kulübeden oluşan ve tahta iskelesi olan bir yerdir. 1812 yılından günümüze Mersin'in kuruluş ve gelişim harcında hep deniz ticareti vardır. Mersin’in ilk temellerinin atıldığı 1812 yılında bu bölge, deniz ticareti yapılması için planlanmış bir yerleşim yeridir desek doğru tesbit yapmış oluruz.

1825’ler de birkaç barakadan oluşan bir iskele yeri olduğu ve resmi kayıtlarda geçmektedir. Mersin’in resmi kayıtlarda önceleri bir yer mahal veya iskele olarak anılmasına ve idari kayıtlarda adının köy olarak geçmesinin 1840’lı yılların başındadır. Mersin’in 1825’lerden, 1852’lere kadar bir köy statüsünde olduğunu söyleyebiliriz. Hem fikir olunan tarihlere göre Mersin, 1852 senesinde nahiye, 1864 senesinde kaza ve 1888 senesinde bir sancak statüsüne ulaşarak, idari taksimat içinde oldukça hızlı bir yükseliş içinde olmuştur. Nitekim, daha önceden bağlı bulunduğu Tarsus Sancağı, kaza statüsüne inerek, Mersin Sancağı’ına bağlanmıştır.

Bir yerleşim yeri olarak Mersin’in şehir kimliğine bürünmeye başladığı yıllarda buna mukabil burada yaşayanların eğitim-öğrenim gereksinimlerinin karşılanması için okullara ihtiyaç duyulmuştur. Burada Mersin’in Osmanlı dönemindeki eğitim ve okulları ile ilgili bilgiler vermek istiyorum.

19. yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı Devleti’nde, sıbyan mektepleri ve medreseler olmak üzere iki tarz eğitim kurumu mevcut olmuştur. Sıbyan mektepleri, ilk eğitimin verildiği okullar olup, 5-6 yaşındaki çocukların kabul edildiği parasız olan ve temel dini bilgilerin verildiği okullardır. Medreseler ise, sıbyan mekteplerinden sonra öğrencilerin devam ettiği ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren açılan okullardır. Çoğunlukla camilerin yanına inşa edilen ve dini ilimlerin yanında pozitif ilimlerin de verildiği medreseler, devletin adliye ve eğitim teşkilatının elemanlarını yetiştirme görevini de üstlenmiştir. Tanzimat döneminde, eski eğitim sistemine dokunulmamakla birlikte ilköğretim “Mekâtib-i Sıbyaniye” ve “Mekâtib-i İbtidaiye” olmak üzere iki bölüme ayrılmış ve böylelikle, ilköğretimde uzun yıllar devam edecek ikili bir yapı meydana gelmiştir. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı Devleti’nde, medreseler, yeni kurulan devlet okulları, yabancı devlet okulları ve gayr-ı Müslimlerin özel okulları olmak üzere dört yönlü bir eğitim-öğretim yapısı oluşmuştur. [1]

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir. Nitekim, Mersin İskelesi’nde bulunan Cami-i Şerif’in onarımı sırasında yanına bir de medrese ilave olunmasına karar verilmesi ve medresenin yapımının, Mersin ahalisi tarafından talep edildiğine dair bilgilerin yer aldığı bir belgeden anlaşıldığı kadarıyla, 1860’lı yılların sonuna yaklaşıldığında, Mersin’in artık bir medrese ihtiyacı hissedilecek kadar geliştiği görülmektedir.[2] Bir kaynakta ise, Mersin’de ilk medresenin, 1882 yılında Hamidiye mahallesinde, Müftü Camii yanında açıldığı belirtilmektedir.[3]

Mersin’deki eğitim kurumlarının varlığıyla ilgili olarak, elimizde bulunan mevcut kaynaklardan edindiğimiz bilgiler farkılılıklar içermektedir. Adana Vilayet Salnamesi’ne göre, 1876 senesinde müslümanlar için Mersin’de 1, köylerinde 9 olmak üzere toplam 10 sıbyan mektebi bulunmaktadır.[4] Bir başka kaynakta, 1877 Adana Vilayet Salnamesi’nde ise, Mersin Kazası’ndaki medrese sayısının 25, sıbyan mektebi sayısının 91 olduğu bilgisine yer verilmektedir.[5] 1880’de, 30 öğrencisi olan 1 Mekteb-i İptidâdîye ve 1 de sıbyan mektebi olmak üzere 2 ilkokul bulunan Mersin’de, 1900’lü yılların başlarında okul sayısı kızlar için 1, erkekler için 4 olmak üzere toplam 5’e yükselmiş, köylerde ise okul sayısı 17 olmuştur.Mersin’de ilk rüşdiye 1872 yılında açılmış olup bu okulda, medrese eğitiminin yanında fen bilimleri, 1894’ten sonra da Fransızca dersleri okutulmuştur. Adana Vilâyet Salnamesi’ne göre, 1873 yılında bu rüşdiyenin öğrenci sayısı 15, 1879’da 24, 1891’de 80, 1894-1895’te 90 olmuştur.Mersin İdadisi ise ancak 1909-1910 ders yılında, bugünkü Kayatepe İlköğretim Okulu’nun yerinde bulunan Rüşdiye mektebinin idâdîye dönüştürülmesi ile kurulmuştur. 1913’te yapılan bir düzenleme ile bu idâdîye bir de ticaret şubesi eklenmiştir. Bu idâdî 1919’a kadar eğitimini sürdürmüş ve Mersin’in işgali ile Fransızlar tarafından kapatılmıştır. Aynı okul cumhuriyetten sonra tekrar eğitime başlamıştır. [6]

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat ve Islahat Fermanları ile azınlıklara tanınan hakların etkisiyle Ermeni ve Rumların yaşadığı Mersin’de de idâdî seviyesinde azınlık okulları hızla çoğalmıştır. 1880 yılında gayrimüslimlere ait iki okul bulunurken bu sayı 1891’de 4 olmuştur. Bir de yabancı devletlerin açtıkları okullar bulunmaktadır ki; Almanya, Amerika, Sırbistan, Rusya, Avusturya, Macaristan ve İtalya gibi devletlerin açmaya başladıkları bu okullar, denetimin de yetersizliği nedeniyle, Tanzimat Dönemi’nden sonra misyonerlik faaliyetlerinin yürütüldüğü eğitim kurumları haline gelmiştir.[7]

Yer verdiğimiz bilgilerden de görüleceği üzere, her ne kadar mevcut kaynaklarda tarih ve sayı olarak farklılıklar bulunsa da, Mersin’de oluşan sosyal yapının gerektirdiği bir ihtiyaç olarak, Mersin’de eğitim kurumları da oluşturularak sosyal yapının birer parçası olmuşlardır.

Mehmet Mazak

 

[1]Kadir Ulusoy; Bahattin Demirtaş, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, Adıyaman Ünüversitesi SBE Dergisi, Cilt: 1, Sayı:1, Aralık 2008, http://adyusbd.com/Makaleler/1527326621_KULUSOY.PDF , ss.109-110, (Erişim Tarihi: 08.10.2012)    

[2] OĞUZ, İbrahim. Mersin Kentinin Kuruluş Öyküsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi SBE, 2006),s.37

[3] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.115

[4] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.111

[5] “İçel” Yurt Ansiklopedisi Cilt-5, s.3643

[6] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.111-114

[7] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.114-115

 
 
19 Aralık 2017 Salı 10:09
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Gazete Manşetleri
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak05:09
  • Güneş06:43
  • Öğlen12:37
  • İkindi15:46
  • Akşam18:11
  • Yatsı19:34
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
8
6
0
2
18
2
Başakşehir
8
4
3
1
15
3
Beşiktaş
8
4
3
1
15
4
Kasımpaşa
8
5
0
3
15
5
Trabzonspor
8
4
1
3
13
6
Antalyaspor
8
4
1
3
13
7
Konyaspor
8
3
3
2
12
8
Malatyaspor
8
3
3
2
12
9
Göztepe
8
4
0
4
12
10
Alanyaspor
8
4
0
4
12
11
Ankaragücü
8
3
1
4
10
12
Sivasspor
8
2
3
3
9
13
Kayserispor
8
2
3
3
9
14
Bursaspor
8
1
5
2
8
15
Fenerbahçe
8
2
2
4
8
16
Çaykur Rizespor
8
1
4
3
7
17
Akhisar Bld.Spor
8
1
2
5
5
18
Erzurum BB
8
1
2
5
5
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1448 - II. Kosova Savaşı; János Hunyadi komutasında ve çoğunluğu Macarlardan oluşan ordu, II. Murat'ın komutasındaki Osmanlı ordusuyla karşı karşıya geldi.
1777 - Amerikan kuvvetleri İngilizleri Saratoga muharebesinde yendi.
1912 - Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan bir araya gelerek Osmanlı Devleti'ne karşı savaş açtı (I. Balkan Savaşı).
1918 - Yugoslavya Cumhuriyeti kuruldu.
1919 - Batı Trakya'daki İskeçe Kasabası, Yunanlılar tarafından işgal edildi.
1922 - Gökçeada'nın kurtuluşu
1929 - Nadir Han, Afganistan Kralı oldu.
1933 - Albert Einstein, Almanya'dan Amerika'ya kaçtı.
1938 - Atatürk ilk ağır komaya girdi.
1945 - Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi açıldı.
1945 - Juan Peron, Arjantin devlet başkanı oldu.
1950 - Türkiye'nin de Kore Savaşı'na katılmasıyla 500 kişilik ilk Türk askeri birliği Kore'ye ulaştı ve Pusan'da karaya çıktı.
1951 - Türkiye'nin NATO'ya katılmasıyla ilgili protokol, Londra'da imzalandı.
1956 - Türkiye ilk şeker ihracatını gerçekleştirdi.
1961 - Yaklaşık 200 (bazılarına göre 400) Cezayirli gösterici, Paris polisi tarafından öldürüldü.
1962 - Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, siyasi Af Kanunu'nu imzaladı; 258 Yassıada hükümlüsünün tahliyesi başladı.
1966 - Birlik Partisi kuruldu. Parti genel başkanlığına Hasan Tahsin Berkman getirildi. Partinin amblemi Ali'yi simgeleyen bir aslan ve onun çevresinde 12 imamı temsil eden 12 yıldız olarak belirlendi.
1967 - Kayserispor-Sivasspor futbol maçı sonrasında çıkan olaylarda 40 kişi öldü.
1967 - "Hair" müzikali New York'ta sahnelenmeye başlandı.
1970 - Quebec işçi bakanı Pierre Laporte, FKÖ militanlarınca öldürüldü.
1972 - Bülent Ersoy assolist olarak sahneye çıktı.
1972 - Türkiye İşçi Partisi davası sonuçlandı. 21 sanığa ağır hapis cezası verildi. Genel başkan Behice Boran 15 yıla mahkum oldu.
1973 - OPEC, bazı batılı ülkelere, Suriye ile olan savaşında İsrail'e yardım ettikleri gerekçesiyle petrol ambargosu uygulamaya başladı.
1976 - Tofaş'ın Murat 131 otomobilleri üretimine izin verildi.
1979 - Rahibe Teresa'ya Nobel Barış Ödülü verildi.
1984 - "60 Günlük Bir Şey" adlı kitabı sebebi ile Füsun Erbulak için 6-10 yıl hapis istendi.
1987 - Eski cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, devlet töreninden sonra Devlet Mezarlığı'nda toprağa verildi.
1989 - Başbakan Turgut Özal, cumhurbaşkanlığına aday olduğunu açıkladı.
1989 - San Francisco'da 7,1 şiddetinde deprem.
1996 - Sanatçı Şanar Yurdatapan "bölücülük" yaptığı iddiasıyla tutuklandı.
2001 - İsrail-Filistin barış anlaşmalarına karşı çıkan Ulusal Birlik Partisi genel başkanı Rehavam Zeevi, uğradığı silahlı saldırıcı sonucu öldü. Saldırıyı Filistin Halk Kurtuluş Cephesi üstlendi.
2003 - Taipei'deki 101 katlı gökdelen, Kuala Lumpur'dakini 50 m geçerek dünyanın en yüksek binası oldu.
2008 - Türkiye 2009 2010 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine 151 oyla kabul edildi.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
11.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu071324353944
 
On Numara
15.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu01081424253541464748495051535459606567737778
 
Sayısal Loto
13.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu181928303639
 
Şans Topu
10.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu011117263401
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji