Mersin Ticaret Borsası'nda Abdullah Özdemir yeniden başkanlığa seçildi

Ana Sayfa » Kültür & Sanat » Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir.

 
 
Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Bugün şehrimizin merkezi olan Mersin 1812 yılında deniz yoluyla gelen İngiliz Gemi Subayı Kaptan Beaufort’a göre Malarya (sıtma) hastalığından korunmak için birbiri üstüne yapılmış birkaç kulübeden oluşan ve tahta iskelesi olan bir yerdir. 1812 yılından günümüze Mersin'in kuruluş ve gelişim harcında hep deniz ticareti vardır. Mersin’in ilk temellerinin atıldığı 1812 yılında bu bölge, deniz ticareti yapılması için planlanmış bir yerleşim yeridir desek doğru tesbit yapmış oluruz.

1825’ler de birkaç barakadan oluşan bir iskele yeri olduğu ve resmi kayıtlarda geçmektedir. Mersin’in resmi kayıtlarda önceleri bir yer mahal veya iskele olarak anılmasına ve idari kayıtlarda adının köy olarak geçmesinin 1840’lı yılların başındadır. Mersin’in 1825’lerden, 1852’lere kadar bir köy statüsünde olduğunu söyleyebiliriz. Hem fikir olunan tarihlere göre Mersin, 1852 senesinde nahiye, 1864 senesinde kaza ve 1888 senesinde bir sancak statüsüne ulaşarak, idari taksimat içinde oldukça hızlı bir yükseliş içinde olmuştur. Nitekim, daha önceden bağlı bulunduğu Tarsus Sancağı, kaza statüsüne inerek, Mersin Sancağı’ına bağlanmıştır.

Bir yerleşim yeri olarak Mersin’in şehir kimliğine bürünmeye başladığı yıllarda buna mukabil burada yaşayanların eğitim-öğrenim gereksinimlerinin karşılanması için okullara ihtiyaç duyulmuştur. Burada Mersin’in Osmanlı dönemindeki eğitim ve okulları ile ilgili bilgiler vermek istiyorum.

19. yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı Devleti’nde, sıbyan mektepleri ve medreseler olmak üzere iki tarz eğitim kurumu mevcut olmuştur. Sıbyan mektepleri, ilk eğitimin verildiği okullar olup, 5-6 yaşındaki çocukların kabul edildiği parasız olan ve temel dini bilgilerin verildiği okullardır. Medreseler ise, sıbyan mekteplerinden sonra öğrencilerin devam ettiği ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren açılan okullardır. Çoğunlukla camilerin yanına inşa edilen ve dini ilimlerin yanında pozitif ilimlerin de verildiği medreseler, devletin adliye ve eğitim teşkilatının elemanlarını yetiştirme görevini de üstlenmiştir. Tanzimat döneminde, eski eğitim sistemine dokunulmamakla birlikte ilköğretim “Mekâtib-i Sıbyaniye” ve “Mekâtib-i İbtidaiye” olmak üzere iki bölüme ayrılmış ve böylelikle, ilköğretimde uzun yıllar devam edecek ikili bir yapı meydana gelmiştir. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı Devleti’nde, medreseler, yeni kurulan devlet okulları, yabancı devlet okulları ve gayr-ı Müslimlerin özel okulları olmak üzere dört yönlü bir eğitim-öğretim yapısı oluşmuştur. [1]

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir. Nitekim, Mersin İskelesi’nde bulunan Cami-i Şerif’in onarımı sırasında yanına bir de medrese ilave olunmasına karar verilmesi ve medresenin yapımının, Mersin ahalisi tarafından talep edildiğine dair bilgilerin yer aldığı bir belgeden anlaşıldığı kadarıyla, 1860’lı yılların sonuna yaklaşıldığında, Mersin’in artık bir medrese ihtiyacı hissedilecek kadar geliştiği görülmektedir.[2] Bir kaynakta ise, Mersin’de ilk medresenin, 1882 yılında Hamidiye mahallesinde, Müftü Camii yanında açıldığı belirtilmektedir.[3]

Mersin’deki eğitim kurumlarının varlığıyla ilgili olarak, elimizde bulunan mevcut kaynaklardan edindiğimiz bilgiler farkılılıklar içermektedir. Adana Vilayet Salnamesi’ne göre, 1876 senesinde müslümanlar için Mersin’de 1, köylerinde 9 olmak üzere toplam 10 sıbyan mektebi bulunmaktadır.[4] Bir başka kaynakta, 1877 Adana Vilayet Salnamesi’nde ise, Mersin Kazası’ndaki medrese sayısının 25, sıbyan mektebi sayısının 91 olduğu bilgisine yer verilmektedir.[5] 1880’de, 30 öğrencisi olan 1 Mekteb-i İptidâdîye ve 1 de sıbyan mektebi olmak üzere 2 ilkokul bulunan Mersin’de, 1900’lü yılların başlarında okul sayısı kızlar için 1, erkekler için 4 olmak üzere toplam 5’e yükselmiş, köylerde ise okul sayısı 17 olmuştur.Mersin’de ilk rüşdiye 1872 yılında açılmış olup bu okulda, medrese eğitiminin yanında fen bilimleri, 1894’ten sonra da Fransızca dersleri okutulmuştur. Adana Vilâyet Salnamesi’ne göre, 1873 yılında bu rüşdiyenin öğrenci sayısı 15, 1879’da 24, 1891’de 80, 1894-1895’te 90 olmuştur.Mersin İdadisi ise ancak 1909-1910 ders yılında, bugünkü Kayatepe İlköğretim Okulu’nun yerinde bulunan Rüşdiye mektebinin idâdîye dönüştürülmesi ile kurulmuştur. 1913’te yapılan bir düzenleme ile bu idâdîye bir de ticaret şubesi eklenmiştir. Bu idâdî 1919’a kadar eğitimini sürdürmüş ve Mersin’in işgali ile Fransızlar tarafından kapatılmıştır. Aynı okul cumhuriyetten sonra tekrar eğitime başlamıştır. [6]

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat ve Islahat Fermanları ile azınlıklara tanınan hakların etkisiyle Ermeni ve Rumların yaşadığı Mersin’de de idâdî seviyesinde azınlık okulları hızla çoğalmıştır. 1880 yılında gayrimüslimlere ait iki okul bulunurken bu sayı 1891’de 4 olmuştur. Bir de yabancı devletlerin açtıkları okullar bulunmaktadır ki; Almanya, Amerika, Sırbistan, Rusya, Avusturya, Macaristan ve İtalya gibi devletlerin açmaya başladıkları bu okullar, denetimin de yetersizliği nedeniyle, Tanzimat Dönemi’nden sonra misyonerlik faaliyetlerinin yürütüldüğü eğitim kurumları haline gelmiştir.[7]

Yer verdiğimiz bilgilerden de görüleceği üzere, her ne kadar mevcut kaynaklarda tarih ve sayı olarak farklılıklar bulunsa da, Mersin’de oluşan sosyal yapının gerektirdiği bir ihtiyaç olarak, Mersin’de eğitim kurumları da oluşturularak sosyal yapının birer parçası olmuşlardır.

Mehmet Mazak

 

[1]Kadir Ulusoy; Bahattin Demirtaş, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, Adıyaman Ünüversitesi SBE Dergisi, Cilt: 1, Sayı:1, Aralık 2008, http://adyusbd.com/Makaleler/1527326621_KULUSOY.PDF , ss.109-110, (Erişim Tarihi: 08.10.2012)    

[2] OĞUZ, İbrahim. Mersin Kentinin Kuruluş Öyküsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi SBE, 2006),s.37

[3] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.115

[4] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.111

[5] “İçel” Yurt Ansiklopedisi Cilt-5, s.3643

[6] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.111-114

[7] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.114-115

 
 
19 Aralık 2017 Salı 10:09
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak04:07
  • Güneş05:50
  • Öğlen12:50
  • İkindi16:34
  • Akşam19:31
  • Yatsı21:02
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
30
20
3
7
63
2
Başakşehir
30
19
5
6
62
3
Beşiktaş
29
17
8
4
59
4
Fenerbahçe
29
16
9
4
57
5
Trabzonspor
30
12
10
8
46
6
Sivasspor
30
13
5
12
44
7
Kayserispor
30
12
8
10
44
8
Göztepe
29
12
7
10
43
9
Kasımpaşa
29
11
7
11
40
10
Malatyaspor
29
10
8
11
38
11
Bursaspor
30
10
6
14
36
12
Antalyaspor
29
9
8
12
35
13
Akhisar Bld.Spor
29
9
7
13
34
14
Alanyaspor
30
9
5
16
32
15
Osmanlıspor
30
8
8
14
32
16
Gençlerbirliği
30
7
9
14
30
17
Konyaspor
29
7
8
14
29
18
Karabükspor
30
3
3
24
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1827 - William Rowan Hamilton, Işık Sistemleri Teorisi'ni hazırladı.
1920 - TBMM ilk kez toplandı.
1935 - Polonya'da Anayasa'nın kabulü.
1945 - Doğan Kardeş dergisinin ilk sayısı yayımlandı.
1948 - II. Dünya Savaşı'ndan beri kapalı tutulan Topkapı Sarayı Müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzesi halka açıldı.
1960 - İzmit Petrol Rafinerisi'nin temeli atıldı.
1961 - İlk TBMM binası müze haline getirildi.
1961 - Yerli yapım 27 Mayıs Treni ilk seferini yaptı.
1965 - İlk Sovyet haberleşme uydusu Maniya-1 uzaya fırlatıldı.
1968 - ABD'deki Columbia Üniversitesi'nde bir grup Vietnam Savaşı karşıtı öğrenci yönetim binalarını ele geçirerek üniversiteyi kapattı.
1969 - Robert Kennedy'nin katili Sirhan Bişara Sirhan ölüm cezasına çarptırıldı.
1979 - İlk 23 Nisan Uluslararası Çocuk Şenliği yapıldı.
1979 - Türkiye'nin yedi ülke ile telefon görüşmesini sağlayacak uyduyla haberleşme istasyonu hizmete girdi.
1981 - Milli Güvenlik Kurulu, eski Gümrük ve Tekel bakanlarından Tuncay Mataracı'nın Yüce Divan'da yargılanmasına karar verdi.
1982 - TRT haftada iki gün renkli televizyon yayınına başladı.
1984 - AIDS'e neden olan virüs belirlendi.
1990 - Namibya'nın Birleşmiş Milletler'in 160.; İngiliz Devletler Topluluğu'nun 50. üyesi olması.
1992 - Sağlık kontrolü için ABD'de bulunan Cumhurbaşkanı Turgut Özal'a prostat kanseri teşhisi konuldu.
1994 - Gagauzya kuruldu.
1997 - Cezayir'de Omariye katliamı: 42 kişinin ölümü.
2001 - İntel, Pentium 4 işlemcisini piyasaya sürdü.
2003 - SARS virüsü nedeniyle Çin Halk Cumhuriyeti'nde okullar iki hafta tatil edildi.
2003 - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun aldığı karar doğrultusunda Kuzey Kıbrıs ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında serbest geçişler başladı.
2005 - Şair ve yazar Sunay Akın'ın kurduğu İstanbul Oyuncak Müzesi açıldı.
2006 - Merapi Yanardağı (Marapi) patladı.
23 - Nisan günü gerçekleşen en önemli olayları Tarihte Bugün sayfalarına ekleyebilir ve Ana Sayfada görüntülenmelerini sağlayabilirsiniz.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
19.04.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu011228303945
 
On Numara
16.04.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu02131417192730333742455253555760657072757780
 
Sayısal Loto
21.04.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu050618414349
 
Şans Topu
18.04.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu080919202510
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji