Özdemir, 'Bakliyatta Üretim Odaklı Yeni Politikalar Geliştirmeliyiz'

Ana Sayfa » Kültür & Sanat » Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir.

 
 
Osmanlı Döneminde Mersin’de Eğitim... Mehmet Mazak yazdı

Bugün şehrimizin merkezi olan Mersin 1812 yılında deniz yoluyla gelen İngiliz Gemi Subayı Kaptan Beaufort’a göre Malarya (sıtma) hastalığından korunmak için birbiri üstüne yapılmış birkaç kulübeden oluşan ve tahta iskelesi olan bir yerdir. 1812 yılından günümüze Mersin'in kuruluş ve gelişim harcında hep deniz ticareti vardır. Mersin’in ilk temellerinin atıldığı 1812 yılında bu bölge, deniz ticareti yapılması için planlanmış bir yerleşim yeridir desek doğru tesbit yapmış oluruz.

1825’ler de birkaç barakadan oluşan bir iskele yeri olduğu ve resmi kayıtlarda geçmektedir. Mersin’in resmi kayıtlarda önceleri bir yer mahal veya iskele olarak anılmasına ve idari kayıtlarda adının köy olarak geçmesinin 1840’lı yılların başındadır. Mersin’in 1825’lerden, 1852’lere kadar bir köy statüsünde olduğunu söyleyebiliriz. Hem fikir olunan tarihlere göre Mersin, 1852 senesinde nahiye, 1864 senesinde kaza ve 1888 senesinde bir sancak statüsüne ulaşarak, idari taksimat içinde oldukça hızlı bir yükseliş içinde olmuştur. Nitekim, daha önceden bağlı bulunduğu Tarsus Sancağı, kaza statüsüne inerek, Mersin Sancağı’ına bağlanmıştır.

Bir yerleşim yeri olarak Mersin’in şehir kimliğine bürünmeye başladığı yıllarda buna mukabil burada yaşayanların eğitim-öğrenim gereksinimlerinin karşılanması için okullara ihtiyaç duyulmuştur. Burada Mersin’in Osmanlı dönemindeki eğitim ve okulları ile ilgili bilgiler vermek istiyorum.

19. yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı Devleti’nde, sıbyan mektepleri ve medreseler olmak üzere iki tarz eğitim kurumu mevcut olmuştur. Sıbyan mektepleri, ilk eğitimin verildiği okullar olup, 5-6 yaşındaki çocukların kabul edildiği parasız olan ve temel dini bilgilerin verildiği okullardır. Medreseler ise, sıbyan mekteplerinden sonra öğrencilerin devam ettiği ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren açılan okullardır. Çoğunlukla camilerin yanına inşa edilen ve dini ilimlerin yanında pozitif ilimlerin de verildiği medreseler, devletin adliye ve eğitim teşkilatının elemanlarını yetiştirme görevini de üstlenmiştir. Tanzimat döneminde, eski eğitim sistemine dokunulmamakla birlikte ilköğretim “Mekâtib-i Sıbyaniye” ve “Mekâtib-i İbtidaiye” olmak üzere iki bölüme ayrılmış ve böylelikle, ilköğretimde uzun yıllar devam edecek ikili bir yapı meydana gelmiştir. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı Devleti’nde, medreseler, yeni kurulan devlet okulları, yabancı devlet okulları ve gayr-ı Müslimlerin özel okulları olmak üzere dört yönlü bir eğitim-öğretim yapısı oluşmuştur. [1]

Mersin’deki kentsel gelişime eğitim kurumu açısından bakıldığında, kentsel gelişimle beraber oluşan ihtiyaçlar içinde eğitim kurumlarının da yer aldığı görülmektedir. Nitekim, Mersin İskelesi’nde bulunan Cami-i Şerif’in onarımı sırasında yanına bir de medrese ilave olunmasına karar verilmesi ve medresenin yapımının, Mersin ahalisi tarafından talep edildiğine dair bilgilerin yer aldığı bir belgeden anlaşıldığı kadarıyla, 1860’lı yılların sonuna yaklaşıldığında, Mersin’in artık bir medrese ihtiyacı hissedilecek kadar geliştiği görülmektedir.[2] Bir kaynakta ise, Mersin’de ilk medresenin, 1882 yılında Hamidiye mahallesinde, Müftü Camii yanında açıldığı belirtilmektedir.[3]

Mersin’deki eğitim kurumlarının varlığıyla ilgili olarak, elimizde bulunan mevcut kaynaklardan edindiğimiz bilgiler farkılılıklar içermektedir. Adana Vilayet Salnamesi’ne göre, 1876 senesinde müslümanlar için Mersin’de 1, köylerinde 9 olmak üzere toplam 10 sıbyan mektebi bulunmaktadır.[4] Bir başka kaynakta, 1877 Adana Vilayet Salnamesi’nde ise, Mersin Kazası’ndaki medrese sayısının 25, sıbyan mektebi sayısının 91 olduğu bilgisine yer verilmektedir.[5] 1880’de, 30 öğrencisi olan 1 Mekteb-i İptidâdîye ve 1 de sıbyan mektebi olmak üzere 2 ilkokul bulunan Mersin’de, 1900’lü yılların başlarında okul sayısı kızlar için 1, erkekler için 4 olmak üzere toplam 5’e yükselmiş, köylerde ise okul sayısı 17 olmuştur.Mersin’de ilk rüşdiye 1872 yılında açılmış olup bu okulda, medrese eğitiminin yanında fen bilimleri, 1894’ten sonra da Fransızca dersleri okutulmuştur. Adana Vilâyet Salnamesi’ne göre, 1873 yılında bu rüşdiyenin öğrenci sayısı 15, 1879’da 24, 1891’de 80, 1894-1895’te 90 olmuştur.Mersin İdadisi ise ancak 1909-1910 ders yılında, bugünkü Kayatepe İlköğretim Okulu’nun yerinde bulunan Rüşdiye mektebinin idâdîye dönüştürülmesi ile kurulmuştur. 1913’te yapılan bir düzenleme ile bu idâdîye bir de ticaret şubesi eklenmiştir. Bu idâdî 1919’a kadar eğitimini sürdürmüş ve Mersin’in işgali ile Fransızlar tarafından kapatılmıştır. Aynı okul cumhuriyetten sonra tekrar eğitime başlamıştır. [6]

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat ve Islahat Fermanları ile azınlıklara tanınan hakların etkisiyle Ermeni ve Rumların yaşadığı Mersin’de de idâdî seviyesinde azınlık okulları hızla çoğalmıştır. 1880 yılında gayrimüslimlere ait iki okul bulunurken bu sayı 1891’de 4 olmuştur. Bir de yabancı devletlerin açtıkları okullar bulunmaktadır ki; Almanya, Amerika, Sırbistan, Rusya, Avusturya, Macaristan ve İtalya gibi devletlerin açmaya başladıkları bu okullar, denetimin de yetersizliği nedeniyle, Tanzimat Dönemi’nden sonra misyonerlik faaliyetlerinin yürütüldüğü eğitim kurumları haline gelmiştir.[7]

Yer verdiğimiz bilgilerden de görüleceği üzere, her ne kadar mevcut kaynaklarda tarih ve sayı olarak farklılıklar bulunsa da, Mersin’de oluşan sosyal yapının gerektirdiği bir ihtiyaç olarak, Mersin’de eğitim kurumları da oluşturularak sosyal yapının birer parçası olmuşlardır.

Mehmet Mazak

 

[1]Kadir Ulusoy; Bahattin Demirtaş, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, Adıyaman Ünüversitesi SBE Dergisi, Cilt: 1, Sayı:1, Aralık 2008, http://adyusbd.com/Makaleler/1527326621_KULUSOY.PDF , ss.109-110, (Erişim Tarihi: 08.10.2012)    

[2] OĞUZ, İbrahim. Mersin Kentinin Kuruluş Öyküsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi SBE, 2006),s.37

[3] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.115

[4] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, s.111

[5] “İçel” Yurt Ansiklopedisi Cilt-5, s.3643

[6] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.111-114

[7] Demirtaş; Ulusoy, “Osmanlı’nın Son Döneminden Günümüze Mersin’de Eğitim”, ss.114-115

 
 
19 Aralık 2017 Salı 10:09
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Gazete Manşetleri
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:31
  • Güneş05:29
  • Öğlen12:58
  • İkindi16:49
  • Akşam20:07
  • Yatsı21:50
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Akhisar Bld.Spor
0
0
0
0
0
2
Alanyaspor
0
0
0
0
0
3
Ankaragücü
0
0
0
0
0
4
Antalyaspor
0
0
0
0
0
5
Erzurum BB
0
0
0
0
0
6
Beşiktaş
0
0
0
0
0
7
Bursaspor
0
0
0
0
0
8
Fenerbahçe
0
0
0
0
0
9
Galatasaray
0
0
0
0
0
10
Göztepe
0
0
0
0
0
11
Kasımpaşa
0
0
0
0
0
12
Kayserispor
0
0
0
0
0
13
Konyaspor
0
0
0
0
0
14
Çaykur Rizespor
0
0
0
0
0
15
Sivasspor
0
0
0
0
0
16
Trabzonspor
0
0
0
0
0
17
Malatyaspor
0
0
0
0
0
18
Başakşehir
0
0
0
0
0
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1453 - Fransızlar İngilizler karşısında Castillon Savaşı'nı kazandı.
1815 - Napolyon Rochefort'da İngiliz kuvvetlerine teslim oldu.
1867 - Marx'ın "Das Kapital" adlı eserinin ilk cildi yayımlandı.
1879 - İstanbul'da tersane işçileri greve girdi.
1907 - Resim sanatında Kübizm akımı doğdu.
1918 - Bolşevikler, Rus Çarı II. Nikolay'ı, eşini, çocuklarını ve dört sadık yakınını Yekaterinburg'da idam ettiler.
1934 - Atatürk Kurtuluş Savaşı'ndan sonra ilk kez Bolu'ya geldi.
1936 - Cumhuriyetçi Halk Cephesi koalisyonuna karşı askerlerin ayaklanması ile İspanya İç Savaşı başladı.
1944 - Patlayıcı yüklü iki gemi Port Chicago'da çarpıştı: 320 ölü, 400 yaralı
1955 - Disney parklarının ilki, kapılarını Kaliforniya'da açtı: Disneyland.
1975 - Amerikan uzay aracı Apollo ve Rus uzay aracı Soyuz uzayda birleştiler.
1976 - Kanada'da Montreal Yaz Olimpiyat Oyunları başladı.
1998 - Uluslararası Ceza Mahkemesini kuran Roma Statüsü kabul edildi.
2006 - Arka Sokaklar dizisi yayın hayatına başladı.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
12.07.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu041216303848
 
On Numara
16.07.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu03050810111213151617212434374146515657636667
 
Sayısal Loto
14.07.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu010513202539
 
Şans Topu
11.07.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu172426333411
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji