'Sağlıklı Beslenme ve Sağlıklı Yaşam İçin Bakliyat'
Mehmet Mazak

19. Yüzyılda Mersin’de Deniz Ticaretinin Gündelik Hayata Yansımaları.

Mehmet Mazak
 
 

Gündelik hayat, genel olarak, insanların yaşam tarzları, iktisadi faaliyetleri, yaşadıkları fiziksel çevre ve mekanlar, inanç, örf, adet ve geleneklerinin bir araya gelerek, belli bir tarih kesitinde somutlaşması olarak tanımlanabilir. [1] Osmanlı Devleti’nin nev-i şahsına münhasır toplumsal sistemi içinde var olan gündelik hayatın da, bu kendine özgülük hali ve toplumsal sistemin gereklerine göre şekillendiğini söyleyebiliriz.

Daha önce de belirtildiği üzere, 19. yüzyılda, Mersin’de, nüfus ve yerleşim unsurlarının gelişmesi, sosyal kurum ve yapıların oluşması, kentteki iktisadi faaliyetlerin deniz ticareti odaklı gelişimi, buradaki sosyo-kültürel yaşamın zenginliği, kısacası, Mersin’in önemli bir liman kenti olarak Osmanlı deniz ticareti içindeki yükselişinin temelini, avantajlı bir konumda bulunan ahşaptan ilk iskelesi ve burada başlayıp hızlı bir biçimde gelişen deniz ticareti oluşturmaktadır. Deniz ticareti, Mersin’in bir yerleşim birimi olarak ortaya çıkması ve kentsel gelişimini hızlandıran bir unsur olmasının yanı sıra, başlangıçtan beri yansıyan etkileriyle buradaki gündelik hayatın özünü oluşturan bir unsur niteliğinde olmuştur.

Mersin, denizin bahşettiği kültürel zenginlikle, gündelik hayatın farkındalık içinde birlikteliğin oluştuğu örnek bir şehir olarak Osmanlı döneminde kurulmuş ve gelişmiş bir kenttir.

Gündelik hayatın deniz üzerine yansımasına bir örnek verecek olursak; Mersin limanı fazla derin olmadığından gemiler kıyıdan bir mil uzakta demirlerler, nakliyat mavnalarla gerçekleştirilirdi. İskeleden açıktaki gemilere ve gemiden iskeleye yolcu taşıma işlerini özel kişiler kayıklar ve mavnalarla yapmaktaydı. Tanin Gazetesi yazarlarından Ahmet Şerif, Anadolu'da yaptığı geziler sırasında 6 Ocak 1910 günü vapurla Mersin'e geldiğinde bu taşıyıcılarla ilgili gördüklerini şöyle yazar: "...Vapura gelen, karayağız, tuhaf bir şekilde Arapça konuşan kayıkçılar, bir çekirge kadar çevik, kayıktan kayığa sıçrıyor, vapurun merdivenlerine, halatlara sarılarak yukarı çıkıyorlardı."

Mersin’nde gündelik hayatta deniz yaşantısında önemli bir merkezde deniz feneridir. Bazen bir geminin rotasını belirleyen bir klavuz, bazen aşıkların buluşma mekanı olmuş olan Mersin deniz feneri, 1880 yılında bir Fransız firması tarafından yapılmıştır. 1966 yılına kadar gaz yağı ile çalışan ve 20 saniyede bir şimşek çakan Dewar fenerinin ışığı 12 milden görülebilmekteydi. Deniz feneri Mersin şehrinin ve gelişen deniz ticaretinin yılmaz bekçisi olarak gündelik hayattaki yerini almış bir unsurdur.

19. yüzyılda Mersin’de gelişen deniz ticaretinin gündelik hayata yansımalarını o döneme ait belgelerden görebilmemiz mümkündür. Bu belgelerdeki yazışmalara konu olan durumların, o dönemlerde Mersin’deki gündelik hayatın izlerini taşıdıkları ve gündelik hayatın deniz ticareti eksenli gelişmelere sahne olduğu görülmektedir.

16 Mayıs 1853 tarihli bir belgede: “Tarsus’da kâin Mersin iskelesinde bulunan arâzî-i mîriyeye mutasarrıf olanlar mezkûr iskele ma‘mûr oldukca tebe‘a-i ecnebiyeden ve himâyelülerden tâliblisi bulunanlara hudûd-ı râbi‘asından bir taraf bahr-ı sefîd diyerek ferâgat ve tapu senedâtlarına derc itdirdikleri cihetle.....”[2] denilmektedir ki; belgenin tarihi ve yer alan ifadelerden de anlaşılacağı üzere, Mersin İskelesi kısa bir zaman içinde özellikle ecnebi tebaanın rağbet ettiği bir yer haline gelmiştir. Ecnebi tebanın bu ilgisinin de etkisiyle, iskeledeki arazilere sahip olanlar, bir tarafı deniz diyerek, bu arazilerin tapularını ecnebilere devretmişlerdir. Görüldüğü üzere, Mersin İskelesi’nin artan önemi ve ecnebilerin ilgileri doğrultusunda, buradaki mevcut araziler de gayr-ı menkul olarak değerlendirilmeye başlanmıştır.

19. yüzyıl sonlarına ait, 4 Mayıs 1891 tarihli bir belgede yer alan ifadeler göre ise, ecnebilerin artık Mersin’de yerleşenler arasında oldukları görülmektedir. Bahsi geçen belgede yer alan ifadeler şu şekildedir: “Mersin iki bin hâneye karîb bir mahal olup ahâlîsi muhtelifü’l-milel olduğu gibi bir hayli ecnebî dahi meskûn bulunduğuna....” [3] Bu ifadelere göre; Mersin’in iki bin haneye yakın bir yer olduğu ve ahalisi çeşitli milletlerden oluşmakla birlikte, bir hayli ecnebinin de burada ikamet etmekte olduğu belirtilmektedir. Bu durum; artan deniz ticareti ile birlikte ilk gelişim yıllarında Mersin’e olan ecnebi ilgisinin, 19. yüzyılın sonlarında da devam ettiğini göstermektedir.

26 Şubat 1859 tarihli bir belge ise, Mersin’de oluşan yerleşimin bir sonucu olarak, hayati bir öneme sahip olan içme suyu sorunuyla ilgili olup, belgede geçen ifadeler şu şekildedir: “Adana eyâleti dâhilinde Tarsus sancağına tâbi‘ Mersin iskelesi nâm mahalde mutavattın tüccârân ve ahâlînin leffen takdîm kılınan mahzar kılıklu arzıhâllerinden tafsîl-i keyfiyet rehîn-i ilm-i âlî-i vekâlet-penâhîleri buyrulacağı vechile mahall-i mezbûrun mâder-i cennet-mekarr-ı cenâb-ı cihândârî Sultân hazretlerinin vakf-ı celîline tashîh buyrulmasından izhâr-ı memnûniyet ve teşekkürle berâber mahall-i mezkûrun sâye-i ma‘mûriyet-vâye-i hazret-i mülûkânede gün be gün kesb-i ma‘mûriyet itmekde olduğundan ve işlek iskele olmasıyla berren ve bahren mârrîn ve âbrîn eksik olmadığından ve içilecek mâ-i lezîzi olmayup el hâletü hazihi kullanılan kuyu suyu olup bu dahi ekser vakitlerinin hastalıkla geçmesine sebeb bulunduğundan bahisle yarım sâ‘at mesâfede bulunan âb-ı latîfin mahall-i mezbûra icrâ ve müceddeden iki aded çeşme inşâsına müsâ‘ade-i seniyye-i cenâb-ı şehinşâhî şâyân buyrulması niyâz ve istirhâm olunmuş....”[4] denilmekte olup, yer alan ifadelere göre, Mersin İskelesi’ndeki tüccar ve ahali, iskelenin Valide Sultan Vakfı’na tahsis edilmiş olmasından duydukları memnuniyetle birlikte, iskelenin hem kara hem de deniz ticareti açısından gün be gün geliştiği ve gelip-gidenlerin eksik olmadığını, içilecek tatlı su bulunmadığı için kuyu suyu kullanıldığını ve bu durumun hastalığa yol açtığını belirterek, iskeleye yarım saat mesafedeki tatlı suyun iskeleye akıtılarak, iki adet çeşmenin inşasına müsadesi edilmesi talebinde bulunmaktadırlar. Belgenin devamında yer alan şu ifadelerde ise: “.....ve civârında bulunan Gökçelü ve Nemrut kazâları ahâlîsi dahi mahall-i mezburun ma‘mûriyeti terakkî kesb ve ticâretlerini müstelzim olduğundan bir hıdmet-i müftehire olmak üzre mâ-i lezîz-i mezkûrun mahall-i mezbûra cereyân itdirileceği hâlde mecrâsının hafr ve küşâdı emrinde meccânen kuvve-i bedeniye sarf ideceklerini ta‘ahhüd ve inbâ itmiş ve....” denilmek suretiyle, Mersin İskelesi civarında bulunan Gökçelü ve Nemrut kazaları ahalisinin de, Mersin İskelesi’ndeki gelişmenin, kendi ticaretlerinin de gelişmesinin bir gereği olduğundan hareketle, bahsi geçen tatlı suyun iskeleye akıtılması halinde, su yolunun kazılmasında ücretsiz olarak çalışacaklarını beyan ettikleri belirtilmektedir.

Hülasa Mersin’de deniz ticaretinin gelişimi ile birlikte şehrin sosyal ve gündelik hayatına deniz ürünleri ve iş kollarının etkileri görülmektedir. Nufus, demografik yapı, iş kolları, ticari ürünler, şehrin imar ve planı, okullar, ibadet yerleri, konutlar vb. birçok alanda deniz ticaretinin bahş etmiş olduğu değişim ve gelişim Mersin üzerinde görülmüştür.

 

Ayrıca şehrimizde sosyal hayatın gelişimi ile birlikte deniz hamamlarının kurulduğunu ve halkın yazın serinlemek üzere bu deniz hamamlarından faydalandığını da biliyoruz. Şinasi Develi hamamı konusunu şöyle anlatıyor: “Mersin’de plaj yokken, 1930’lu yıllarda bir ara Çamlıbel’in deniz tarafında deniz hamamı yapıldı. Bunun için bir ahşap iskele de gerekmişti. Faytonlarla hanımlar buraya gelirler, iskelenin ucundaki ahşap yapıdan merdivenle denize inerler, biraz yüzüp, duş alıp yine faytonla evlerine dönerlerdi. Bu konudaki bilgim ortaokul yıllarımda, İstanbullu olan yengeme bu deniz işinde refakat ettiğimden dolayıdır.”

 

[1] Işın, “19.yy’da Modernleşme ve Gündelik Hayat”, s. 538

[2] BOA., İ.DH., 284, (16 Mayıs 1853)

[3] BOA., Y.PRK.UM., 21/74, (4 Mayıs 1891)

[4] BOA., İ.DH., 432/28617, (26 Şubat 1859)

Mehmet Mazak

 
 
 
 
24 Ocak 2018 Çarşamba 00:05
 
 

(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak05:43
  • Güneş07:18
  • Öğlen13:06
  • İkindi16:10
  • Akşam18:34
  • Yatsı19:58
 
Anket
.
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Başakşehir
22
14
4
4
46
2
Galatasaray
22
14
2
6
44
3
Fenerbahçe
22
12
8
2
44
4
Beşiktaş
22
11
8
3
41
5
Kayserispor
22
9
8
5
35
6
Sivasspor
22
10
4
8
34
7
Trabzonspor
22
8
9
5
33
8
Göztepe
21
9
6
6
33
9
Kasımpaşa
22
8
5
9
29
10
Malatyaspor
22
7
7
8
28
11
Bursaspor
22
7
6
9
27
12
Akhisarspor
22
7
6
9
27
13
Antalyaspor
22
6
6
10
24
14
Gençlerbirliği
21
5
7
9
22
15
Konyaspor
22
5
6
11
21
16
Alanyaspor
22
6
3
13
21
17
Osmanlıspor
22
5
4
13
19
18
Karabükspor
22
3
3
16
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1600 - Peru'daki Huaynaputina yanardağı Güney Amerika tarihindeki en şiddetli patlamayla püskürdü.
1807 - ABD eski başkan yardımcısı Aaron Burr vatana ihanet iddiasıyla tutuklandı.
1861 - Rusya'da toprağa bağlı kölelik yasaklandı.
1878 - Thomas Edison fonografın patentini aldı.
1881 - Kansas'ta tüm alkollü içecekler yasaklandı.
1915 - I. Dünya Savaşı: Gelibolu muharebeleri başladı.
1915 - İtilaf devletleri'nin Çanakkale'ye denizden yaptıkları saldırı püskürtüldü.
1925 - Telsiz tesisi hakkındaki kanun çıktı. Türkiye'de radyonun kurulması TBMM'de kabul edildi.
1928 - Amacı yoksul kadınlara yardım etmek olan "Himaye-i Etfal Kadın Yardım Cemiyeti" kuruldu. Cemiyetin adı 1938'de Yardım Sevenler Derneği olarak değiştirildi. Mevhibe İnönü derneğin fahri başkanıydı.
1932 - Halkevleri kuruldu. 1951'de Demokrat Parti hükümeti tarafından kapatıldı.
1945 - II. Dünya Savaşı: Iwo Jima muharebesi. Yaklaşık 30.000 ABD askeri Batı Pasifik'teki Iwo Jima adasına çıktı. Japon ordusunun şiddetli direnişi ile karşılaşan ABD birlikleri adada kontrolü ancak bir ay sonra sağlayabildiler.
1947 - İstanbul'da et giderek pahalılaşıyor; İstanbul Belediyesi halkı et boykotuna çağırdı.
1956 - Türkiye-Macaristan milli futbol maçı Mithatpaşa Stadı'nda oynandı. Türkiye Macaristan'ı 3-1 yendi.
1957 - Türk Ordusu'nun ilk kadın doktor subayı Sema Aran göreve başladı.
1959 - Londra Konferansı sona erdi. İngiltere Kıbrıs'ın bağımsızlığını tanıdı. İngiltere, Türkiye ve Yunanistan, Kıbrıs'ta garantör devlet oldu. Bağımsızlığın resmi olarak ilan edilmesi 16 Ağustos 1960'da oldu.
1968 - Larnaka uluslararası havaalanındaki bir uçak kaçırma olayına, Kıbrıslı yetkililerden izin almaksızın müdahale etmeye kalkan Mısır komando birliğinin 15 üyesi, Kıbrıs milli muhafızları tarafından öldürüldü.
1972 - Güvenlik güçleri, sabaha karşı Fındıkzade ve Arnavutköy'de operasyonlar düzenledi. Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (THKP-C ) üyesi Ulaş Bardakçı öldürüldü.
1975 - Devlet Sinema Televizyon Enstitüsü kuruldu.
1985 - İspanya havayollarına ait Boeing 747 tipi bir yolcu uçağı Oiz dağlarına (İspanya) çarparak düştü: 148 kişi öldü.
1985 - William J. Schroeder, yapay kalp takıldıktan sonra hastaneden taburcu edilip evine gönderilebilen ilk hasta oldu.
1985 - Türk aktör Haluk Bilginer'in de rol aldığı BBC pembe dizisi ünlü EastEnders'ın ilk bölümü İngiltere'de yayımlandı. Dizi halen devam etmektedir.
1985 - Cumhurbaşkanı Kenan Evren bozuk ilaç yapanlar için " Bu adamların kafasını koparmak lazım" dedi.
1986 - SSCB Mir uzay istasyonu'nu uzaya gönderdi.
1994 - Libya'da şeriat uygulamasına geçildi; İslami takvim uygulanmaya başlandı.
1994 - Haftalık Newroz gazetesi yayımlanmaya başladı.
1994 - Adalar Belediye Başkanı ANAP'lı Recep Koç Büyükada vapur iskelesinde uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü. İki kişi de yaralandı. Recep Koç'u, kaçak yapısını yıktırdığı Osman Özgen adlı bir vatandaşın öldürdüğü bildirildi.
1997 - İran'ın Ankara Büyükelçisi Bagheri, Sincan'da düzenlenen Kudüs gecesindeki konuşmaların ardından, artan tepkiler nedeniyle ülkesine gitti.
1997 - Başbakan Tansu Çiller Meclis'te mal varlığı soruşturmasından aklandı.
1998 - Rusya'dan Türkiye'ye boru hattı ile doğalgaz getirecek Mavi Akım Projesi için müteahhit firmalar arasında anlaşma imzalandı.
2001 - Milli Güvenlik Kurulu'nun Çankaya Köşkü'nde yapılan şubat ayı toplantısında, Başbakan Bülent Ecevit, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile yaşadığı tartışma nedeniyle toplantıyı terk etti.
2008 - Küba lideri Fidel Castro görevinden ayrıldığını açıkladı.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
15.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu060719405354
 
On Numara
12.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu02040912131524252636383940424356575868707479
 
Sayısal Loto
17.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu030508323536
 
Şans Topu
14.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu011125283006
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji