Ak Parti'de Bayramlaşma Coşkusu
Abdullah Ayan

Refah ile özgürlük, yoksulluk ile yolsuzluk arasındaki korelasyon...

Abdullah Ayan
 
 

Tüm dünyada best seller olan iki kitabı var Yuval Noah Harari' nin; Sapiens ve Homo Deus…

Sapiens' te orta çağı sona erdirip yeni çağı açacak olan Amerika' nın keşfiyle başlayan süreci değerlendirirken yeni dünyayı bulup kaymağını ilk yiyen İspanya dururken kapitalizmin nasıl olup ta İspanya yerine aynı topraklara çıkan Hollanda' dan çıktığı sorusuna yanıt arar.

Ve şu makul tezi dile getirir:

Avrupa' nın zenginleri bir başka ifadeyle kapitale sahip sermaye sahipleri İspanya yerine Hollanda' yı tercih etmiş ve birikimlerini oraya aktarmışlardı. Tercihin sebebi de basit bir nedeni vardı: Hollanda kralı girişimcilere kucak açar ve yatırımlarını özgürce değerlendirecekleri iklimi sağlarken, İspanya kralı servetine göz diktiği insanları zindana atıyordu.

Harari' nin tezini destekleyen çok önemli gelişmeyi de not etmekte yarar var: Kapitalizmin iki temel kurumu olan bugünkü anlamda ilk borsası ve ilk modern bankası İtalya, İspanya ve başka yerde değil Hollanda' da kurulur.

O dönemi bırakıp bugüne bakalım…

Dünyanın en saygın ekonomi akademisyenlerinden Daron Acemoğlu ve James Robinson; kaleme aldıkları Ulusların düşüşü kitabında, "güç, zenginlik ve yoksulluğun kökenlerini, farklı ülkelerin farklı gelir ve refah seviyelerine sahip olmalarının nedenlerini" araştırır bazı sorulara cevap anlamında oldukça çarpıcı sonuçları paylaşırlar.

Sanayi çağıyla başlayan baş döndürücü gelişmeler ülkelerdeki siyasi ve ekonomik kurumları da yeniden kurguladı. Ülkelerin büyüme ve gelişme ortamını ise ortaya çıkan bu kurumların kapsayıcı ya da dışlayıcı anlayışları belirledi.

Dışlayıcı politik kurumlar; iktidar erkinin bir kişi veya belirli zümrenin toplandığı ülkelerde ortaya çıkar. İktidarı doğuran politik kurumlar dışlayıcı ekonomik kurumları da yaratarak, yenilik için gerekli teşvikleri, sermaye birikimini, mülkiyet haklarını hak edene ve tabana yaygınlaştırmak yerine iktidarı ele geçiren zümre ve yakınlarına aktarır. Bu durum sürdürülebilir değildir ve kısa zamanda ülkenin rekabetçiliğini olumsuz etkilemeye başlar.

Başarı hikayesi yazan ülkelerde ise dışlayıcı değil kapsayıcı kurumlar öne çıkar. Çoğulculuk ve nispeten eşitlikçi anlayış kapsayıcı ekonomik kurumları yaratır bu kurumlar sayesinde de büyüme ve refahı sağlayan iklim doğar.

Acemoğlu ve Robinson 'Ulusların Düşüşü' kitabında; 'dışlayıcı kurumların olduğu yerlerde büyüme ve gelişme olsa da, bunun sınırlı kalacağını ve bir noktadan sonra duracağını' öngörürler.

Kitabın ön sözü Arap Baharı ateşinin darbeyle söndürüldüğü Mısır' daki ayaklanmaya değinerek başlar ve ülkenin en büyük sorunu olan, Tahrir meydanına toplananların da dile getirdiği temel mesele fakirliğin neden kaynaklandığını sorgular. İsyan hareketi başladığında ortalama bir Mısırlının geliri bir ABD' linin on iki de biri kadardır. *

İki yazar bu verilerden yola çıkarak "Neden Amerika zenginken, Mısır fakir?" sorusuna Tahrir Meydanını Mübarek' e karşı ayaklanarak dolduran halkın yanıtlarıyla karşılık verir:

"Mısırlılara göre geri kalmışlığın başlıca nedenleri arasında; etkisiz ve yozlaşmış devlet, hırs, beceri ve yeteneklerini kullanamadıkları bir toplum ve kötü eğitim sistemi geliyor. Ama aynı zamanda bu sorunların temelinde yolsuzluk ve zulüm üreten siyasi yapının yattığının da farkındalar.Karşılaştıkları tüm ekonomik engeller, siyasal gücün küçük bir elit tarafından tekelleştirilmesinden kaynaklanıyor."

Acemooğlu-Robinson' un ortaya koyduğu tez, bugüne kadar fakirlik ve zenginliği halkların yaşadığı coğrafyalara bağlayan ve Montesquieu' ya kadar giden klasik açıklamalardan çok farklı.

Montesquieu' ya göre sıcak iklim insanları tembelliğe ve atalete sevk ediyordu. Bu insanlar yaratıcı olmaktan uzaktı ve tembellik aynı zamanda despotlar tarafından yönetilmeye de uygun bir iklim yaratıyordu.

Montesquieu' dan iki asır sonra modern ekonomist Jeffry Sachs' ta aynı görüşe destek verir ve ılıman iklimin tropik ve tropik üstü iklimlere göre gelişmeye daha avantajlı olduğu iddiasını sürdürür.

Acemoğlu-Robinson ise bırakın aynı iklim kuşağını, Nogoles gibi aynı kentin iki semti sayılan Meksika'daki Nogoles Sonora ile ABD' deki Nogoles Arizona' yı ele alır. Karşılaştırmadan hareketle genlerine kadar neredeyse ortak insanların sınır teliyle ayrıldığı iki kasabanın nasıl olup ta birbirinin zıddı iki kutba savrulduğunu örnekler ve rakamlarla ortaya koyarlar.

Nogoles Arizona' da hane başı ortalama gelir 30 bin dolardır. Yetişkinlerin çoğunluğu lise mezunudur, gençler okula gider, kasaba halkı sağlıklı nüfusa ve uzun yaşam süresine sahiptir.

Kaldırımın karşı yakasındaki Nogoles Sonora' da ise ortalama gelir 10 bin dolar., Yetişkinlerin diploması yok, gençlerin çoğu okula gitmez. Bebek ölüm oranları yüksek, sağlık koşulları yetersiz, suç oranları karşı yakayla mukayese edilmez boyutlarda ve iş kurmak hayli riskli…

Yöneticilerin karıştığı yolsuzluk, rüşvet diz boyu…

İşte iki yazar iki ülkenin sınırlarına ayrılmış aynı atalara ve geçmişe, aynı kültüre sahip, aynı yemekleri yiyen, aynı müziği dinleyen iki halkın arasında ortaya çıkan eşitsizliğin kaynaklarını sorgular ve şu tezi ortaya koyarlar: "Nogoles Arizona sakinleri Birleşik Devletlerin ekonomik kurumlarından yararlanırken, demokrasinin işleyişinde pay sahibi olmalarına olanak sağlayan siyasal kurumlara da sahipler."

Acemoğlu ve Robinson bu temelden hareket ederek, süreci yeni kıtanın keşfine kadar götürür ve Meksika ile ABD' nin gelişim sürecini, kurumlarını buna göre tahlil ederler.

Buna göre; 16. yüzyılda İspanyollar Güney Amerika' nın orta, batı ve güneyini fethedip sömürgeleştirir, direnişlere karşı da yerlilerin liderlerini rehin alırlar. Liderin serveti üzerinde hak iddia ederek yerli halkı vergi, yiyecek vermeye zorlar, halkın tüm varlıklarının üzerine oturup kendi elit sınıflarını yaratırlar. Süreç içinde altın ve gümüş yağmacılığıyla yerlileri iliklerine kadar sömürmek için pek çok kurumu ve sömürü mekanizmalarını oluştururlar.

Güneyi dünyanın en eşitsiz, adaletsiz kıtası haline getiren bu sömürgeci sistem gelin görün ki Kuzeyde işe yaramaz. 16. yüzyıl sonlarında Hollandalıların misyonunu yüklenen İngilizler, Güneyde İspanyolların el koyduğu Aztek ve İnka değerli madenlerini kuzeyde bulamaz. Bu nedenle lider rehin alarak Kızılderilileri çalıştırmak ta işe yaramaz. İngilizler çözüm olarak ekonomik açıdan ayakta duracak koloni için tek yolun onları yatırım yapmaya, yatırımları sürdürmek için daha çok çalışmaya yöneltecek teşvik edecek kurumları inşa etme yoluna gider.

Daha fazla ekonomik özgürlük ve daha ileri siyasi haklar talep eden yerliler, efendilerini! meclis kurmaya zorlar, İngiliz kralının ve onun lordlarının siyasal ayrıcalıklarını kaldırırlar. Bunun sonucu demokratik ilkelere dayalı anayasa Meksika' da değil Birleşik Devletler' de ortaya çıkar.

Günümüzde de önemini yitirmek şöyle dursun, çok daha yaşamsal hale gelen benzer ülkelerin farklı gelişimi konusuna Güney- Kuzey Kore karşılaştırmasıyla devam edeceğim.

* 2011 IMF istatistiklerine göre ABD kişi başı gelir 50 bin dolar iken Mısır' da kişi başı 2920 dolardı.

CIA' nın yayınladığı 2017 verilerine göre 97 milyonluk Mısır kambiyo kurlarına göre 332 milyar dolarlık milli hasıla üretmiştir. Bu ise kişi başına 3475 dolar gelire tekabül eder. Aynı yıl 327 milyon nüfuslu ABD 20 trilyon dolar hasıla üretmiştir kişi başına düşen gelir 60 bin dolardır. Fark 17 katına çıkmıştır.

Abdullah Ayan

 

 
 
 
 
11 Mart 2018 Pazar 22:19
 
 

(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Yurt içinde ikamet eden 24 milyon 804 bin kişi seyahate çıktıTrafiğe kayıtlı araç sayısı Aralık ayı sonu itibarıyla 22 218 945 oldu
Ocak ayı enflasyon rakamları belli olduKDV sistemi değişiyorToroslarda yüzme kursları başladıToroslar’da, Yapılandırma Başvuruları BaşladıGüneş Doğarken İşçilerle Sabah MesaisindeTarih, doğa, deniz, güneş, müzik ve dans kansere karşı birleştiİçel Soroptimist Kulübü, 'Obezite ile Savaş' semineri düzenledi.Bisiklet durursa hayat dururTarsus Sev’in Robotik Takımı’na İki Ödül BirdenMobbing ve Hukuksal Boyutu Ele Alındı
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:12
  • Güneş05:15
  • Öğlen12:53
  • İkindi16:45
  • Akşam20:10
  • Yatsı21:58
 
Anket
Sizce Cumhurbaşkanı Kim Olmalı?
Muharrem İNCE
Meral AKŞENER
Recep Tayyip ERDOĞAN
Selahattin DEMİRTAŞ
Temel KARAMOLLAOĞLU
Doğu PERİNÇEK
 
İddaa
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
34
24
3
7
75
2
Fenerbahçe
34
21
9
4
72
3
Başakşehir
34
22
6
6
72
4
Beşiktaş
34
21
8
5
71
5
Trabzonspor
34
15
10
9
55
6
Göztepe
34
13
10
11
49
7
Sivasspor
34
14
7
13
49
8
Kasımpaşa
34
13
7
14
46
9
Kayserispor
34
12
8
14
44
10
Malatyaspor
34
11
10
13
43
11
Akhisar Bld.Spor
34
11
9
14
42
12
Alanyaspor
34
11
7
16
40
13
Bursaspor
34
11
6
17
39
14
Antalyaspor
34
10
8
16
38
15
Konyaspor
34
9
9
16
36
16
Osmanlıspor
34
8
9
17
33
17
Gençlerbirliği
34
8
9
17
33
18
Karabükspor
34
3
3
28
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
Tarihte Bugün
1462 - Kont Drakula ya da Kazıklı Voyvoda veya Vlad Tepeş adlarıyla da tanınan Eflak Prensi III. Vlad, gece karanlığından yararlanarak Fatih Sultan Mehmed (II. Mehmed)'e başarısız bir suikast teşebbüsünde bulunduktan sonra kaçtı.
1631 - Mümtaz Mahal doğum yaparken vefat etti. Eşi Hint-Türk-Moğol Babür İmparatoru Şah-ı Cihan, ertesi yıl başlattığı anıt mezar Tac Mahal'i 20 yıl içinde tamamlattı.
1885 - Özgürlük Heykeli New York limanına ulaştı.
1921 - Sivas, Erzincan ve Tunceli yöresinde 3,5 ay süren Koçgiri İsyanı Türk ordusu tarafından bastırıldı.
1924 - Helsinki'de oynanan Finlandiya-Türkiye milli futbol maçı Türkiye'nin 4-2 galibiyetiyle sonuçlandı.
1926 - Kadıköy Su Şirketi devletleştirildi.
1944 - İzlanda, Danimarka'dan ayrıldı ve cumhuriyet ilan etti.
1946 - Türkiye İşçi ve Çiftçi Partisi İstanbul'da kuruldu.
1967 - Çin Halk Cumhuriyeti ilk hidrojen bombasını test etti.
334 - İmparator Konstantin dul ve yetimler için himaye yasası çıkardı.
 
Arşiv
 
Bumerang - Yazarkafe
 
Süper Loto
14.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu080911222643
 
 
On Numara
11.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu03081314181923283436414446495457637175777880
 
Sayısal Loto
16.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu101522404145
 
Şans Topu
13.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu112022243401
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji