ABD-İsrail’ in İran’ a Yönelik Saldırısı… Savaş, Bölgeyi ve Dünyayı Nasıl etkileyecek?

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı ortak askeri operasyonlar, Şia Dünyasının ‘Rehberi’ olarak tanımlanan Hamaney’ in öldürülmesi ardından bölgesel sıcak savaşa dönüşürken, küresel enerji piyasaları ve ekonomi son yılların en ciddi sınavıyla karşı karşıya... Özellikle İran’ ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla gerilim artık bölgeyi de aşıp tüm dünyanın petrol ve doğal gaz akışını dolayısıyla tüm ülkeleri etkileyecek boyuta ulaşma temayülü gösteriyor… Küresel petrol tüketiminin yüzde 20'sinin ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin üçte birinin geçtiği boğazın gemi trafiğine kapanmasıyla birlikte bugüne kadar telaffuz edilmekten kaçınılan tehlike artık soyut olmaktan çıkıp 48 saatte gerçek oldu… ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026 Cumartesi sabahı İran'a yönelik saldırılarıyla Ruhani Lider Hamaney’ in öldürülmesi, önceki İsrail-ABD saldırılarına sembolik karşılıklar veren İran'ın bu kez sadece İsrail’ e değil, misilleme anlamında ABD üslerine ev sahipliği yapan tüm körfez ülkelerini vurmasıyla bölgeyi ateş sardı… Dubai, Kuveyt, Katar, Umman, Suudi Arabistan yanında Kıbrıs Rum Kesimi de İran gazabından nasibini aldı… Ne zaman başlayacağını en azından Trump ve Netanyahu cephesinin yaklaşık ta olsa tahmin ettiği savaşın nereye doğru evrileceği ve ne zaman sonuçlanacağı şimdilik meçhul…. Savaşın ekonomik açıdan en kritik aşamalarından birine İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan, Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemi geçişini yasaklandığına dair duyuruyla geçildi.. Bu, resmi bir "kapatma" olmasa da, büyük tanker sahiplerinin, sigorta şirketlerinin ve petrol şirketlerinin rotaları askıya almasına yol açan hayati bir adım… Öyle ki, daha ilk saatlerde 1 milyon varilden fazla petrol taşıyan üç gemi bazı mürettebatın ölümüyle sonuçlanan saldırıya uğradı… Dünyanın en büyük konteyner taşımacılık şirketlerinden MAERSK Hürmüz Boğazı geçişli sevkiyatları askıya aldığını açıkladı… Bugün itibariyle çok sayıda gemi boğaz giriş/çıkışlarında bekliyor veya alternatif rotalara yönelmeye başladı… Bu gelişmeler petrol fiyatlarını hızla yukarı çekti ve brent ham petrolü makaleyi kaleme aldığım 2 Mart 2026 sabah saatlerinde Cuma gününe oranla yüzde onu aşan artışla 79-80 USD/varil seviyelerine ulaştı (geçtiğimiz hafta 68 dolardı). Savaşın nereye evrileceğinin çok bilinmeyenli denklemden beter hale gelmesi sonucu, Sigorta Şirketleri risk primlerini Arap Körfezi geçişleri için yüzde 50'ye varan oranlarda arttırırken bazı şirketler savaş riski kapsamında sigorta yapmayacağını duyurdu… Kritik soru şu: Savaş ortamında bilinmezlikleri çok daha büyük boyutlara taşıyan süreç dünya ekonomisini nasıl etkileyecek? Aslında birbirinden beter de olsa farklı senaryolar öngörmek mümkün: En az hasar yaratacak senaryo; İran’ daki Molla rejiminin içeriden çöküşü ve ülkenin bütünlüğünü sağlayacak bir geçiş dönemi… Bu, uzun sürecek bir savaşın petrol fiyatlarını yükseltmesi sonucu ABD’ de  artacak enflasyon riskinin Kasım ayında yapılacak ara seçimlerde kendisine ağır darbe vuracağını bilen Trump yönetimi için de en iyi senaryo olarak ta görülebilir… Bir başka olasılık ise uzun sürecek te olsa düşük yoğunluklu çatışmalarla İran rejiminin yıpratılması… Karşılıklı saldırılar ve özellikle İran’ ın körfez ülkelerine yönelik misillemeleri bölgeyi istikrarsızlaştırır… Turizm, ticaret ve bölgesel ekonomiler ağır darbe alır. Nüfusunun yüzde 80’ i yabancılardan oluşan ve finans, lojistik, turizmle refahını arttıran Dubai’ yi gerilimin sürmesi halinde nasıl bir gelecek beklediğini tahmin etmek zor değil… İngiliz üslerine ev sahipliği yaptığı için saldırıya uğrayan en önemli geliri turizm olan Kıbrıs Rum Kesimi gibi ülkelerin gerilimin sürmesiyle karşılaşacakları fatura da çok farklı değil… Cehennemin kapılarını ardına kadar açacak en yıkıcı senaryo ise gerçekten ürpertici ve adı koyulmamış bir dünya savaşının da habercisi olma potansiyeli taşıyor… En büyük petrol rafinerisinin saldırıya uğraması sonucu üretimine ara veren Suudi Arabistan’ ı yöneten Prens Bin Salman’ ın tüm orduya savaşa hazırlık talimatı vermesi ve şimdiden kestirilmeyecek diğer gelişmelerle bölgenin topyekûn savaşa sürüklenmesi…  İran rejiminin ölmektense her yanı ateşe verip son altın vuruş niyetine Hürmüz Boğazı’ nı mayınlayıp tam kapatması… Molla rejimiyle ortak Yemen’ deki Husi’ lerin Bab el-Mendep ve Aden Körfezi'nde petrol tankerlerine/ gemilere yönelik saldırıları sonucu küresel petrol arzının dibe vurması, küresel tedarik zincirinin kopmaya başlaması… Böylesi korkutucu senaryo, sosyal ve siyasal depremler bir yana enerji fiyatlarında dramatik sıçrama, tedarik zinciri şokları, 1973 petrol şokundan beter bir küresel krizi tetikler ki, o sürecin sonunda nasıl bir dünya ile karşılaşacağımız sorusu bile ürpertici… Akıllı yönetimler gerçekleşmesi imkânsıza yakın olsa da en kötüye göre hazırlık yaparak ayakta kalma becerisini gösterenlerdir… Umalım ve dileyelim ki, özetlediğim senaryoların hiç biri gerçekleşmez ve sonunda aklıselim galip gelir… Abdullah Ayan 2 Mart 2026